No announcement yet.

Winter of 79!

  • Filter
  • Time
  • Show
Clear All
new posts

  • Winter of 79!

    The Iranian Revolution was the 1979 revolution that transformed Iran from a constitutional monarchy, under Shah (King) Mohammad Reza Pahlavi, to a populist theocratic Islamic republic under the rule of Ayatollah Ruhollah Khomeini. The revolution has been divided into two stages: the first stage saw an alliance of liberal, leftist, and religious groups oust the Shah; the second stage, often named the Islamic Revolution, saw the Ayatollah's rise to power. Thereafter, the Islamic Cultural Revolution ensued.

    The Shah had been in power since 1941, with a brief interruption in 1953; through the 1960s and 1970s he faced continued opposition from a diverse array of Iranians. The Shah enforced a strict dictatorship, imprisoning hundreds of political activists, and enforcing censorship laws. At the same time, however, living conditions for the people improved significantly, and many basic human and democratic rights were established (e.g. extending suffrage to women). Many prominent religious figures and Mullahs felt many of these reforms indicated the Shah's regime was overtly secular, and thus anti-Islamic. Such opponents also characterized the monarch as a "puppet" of the West, especially the United States and Israel. Many of the nation's urban middle classes, by contrast, felt Iran was not modernizing fast enough, and desired a more liberal constitutional democracy with fewer powers resting with the Shah.

    In 1978 a series of protests, triggered by a libelous story attacking Khomeini in the official press, created an escalating cycle of violence, until, on December 12, an estimated two million people filled the streets of Azadi Square (Then Shahyad Square) in Tehran to protest against the Shah. On January 16, 1979 the Shah and the empress left Iran on the demands of Prime Minister Dr. Shapour Bakhtiar (a long time opposition leader himself), who sought to calm down the situation. Bakhtiar dissolved SAVAK (Iran's domestic security and intelligence service), promised free elections, called upon the opposition to preserve the Iran Constitution of 1906 along with its later amendments, and ordered the army to allow mass demonstrations.[1] He also freed all political prisoners, allowing Khomeini to return to Iran after years of exile. Bakhtiar asked Khomeini to create a Vatican-like state in Qom, but Khomeini rejected the proposition and appointed an interim government on his own. Shortly after, with the military announcing their impartiality in the conflict, the overthrow of the monarchy was completed at the hands of the revolutionaries led by Khomeini.

    Mohammad Reza Pahlavi had faced an attempted revolution once prior. In 1953 he briefly fled the country after a power-struggle had emerged between himself and his Prime Minister Mohammad Mossadegh, who had sought control of the armed forces and attempted to nationalize the country's oil fields. Through the aid of a joint CIA and MI6 covert operation, codenamed Operation Ajax the Shah was returned to the throne and fired Mossadegh, who was then arrested.

    Pahlavi maintained good relations with the United States and most other western countries, and was often praised by western leaders for his role as a force of "modernity" in the West. Yet as the years progressed his government was increasingly criticized for its political corruption and the brutal practices of SAVAK (secret police) that, in response, generated protests in Iran and elicited condemnation from many parts of the international community.

    Strong opposition arose in many sections of society during the Shah's reign. Of particular importance in this respect were the religious figures that had long grown to be an important voice of opposition in Iran. Since the 19th century Tobacco Protests, the clergy had been steadily growing in political as well as religious influence. As this opposition grew, the Shah struck hard on dissidents. In 1963, for example, he attacked theology students who tried to stop the opening of a store that sold liquor.

    Ayatollah Khomeini was one of the leaders of the religious opposition, who opposed the Shah's close diplomatic relationship with Israel, universal suffrage (voting rights for women), changes in the election laws that allowed election of religious minorities to office, and changes in the civil code which granted women legal equality in marital issues. Following the arrest of Khomeini, and his subsequent exile from Iran in 1964, rioting among the cleric's followers increased. The Shah frequently chose to answer the riots with violence, arresting and killing demonstrators. It is unknown how many lives were claimed in this campaign; the Pahlavi government claimed it to be 86, while Iranian exiles have estimated it in the thousands.

    Faced with growing opposition from the religious leaders, who were joined by small business leaders in 1975, the Shah launched a new effort to assert his control over Iranian society. This effort attempted to minimize the role of Islam in the life of the empire, lauding instead the achievements of pre-Islamic Persian civilization. Thus, in 1976, the beginning of the Iranian solar calendar was changed from the Islamic date to the ascension to throne by Cyrus the Great. Muslim and Marxist publications were also heavily censored.

    The Shah's program of reforms was known as the White Revolution. It also abolished the feudal system (causing consequences such as breaking up property owned by some Shia clergy - which reduced their income) and it gave suffrage to women (which was protested by the clergy as being a plot to disrupt the nuclear family unit).
    نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران

    «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
    صادق هدايت؛ بوف کور

  • #2
    The poorest section of the Iranian population tended to be the most religious and the most opposed to perceived foreign imperialism. The poor were largely rural, or inhabited slums outside the large cities, especially the capital Tehran. Many of them wanted the basic Shi'a Islamic lifestyle to return, in opposition to the Shah's efforts for modernism, which they believed to be imperialism. They viewed the Shah's reforms as self-serving and his promise of providing "progress" to be false, based upon the massive gap between the rich and poor.

    In addition in the years following his restoration in 1953, the Shah's position became increasingly perilous. This was due in large measure to his close ties to the West, unsuccessful reforms enacted during the White Revolution, internal corruption, and the despotic nature of his government, especially its secret police known as SAVAK.

    In the early 1970's, as the price of oil continued its upward climb, many became increasingly angered by the regime's cronyism, internal corruption, and repressive nature. The internal decadence is well illustrated by the 2,500th anniversary of the founding of the Persian Empire. These celebrations consisted of a three-day party held at the site of Persepolis in October, 1971, to which only foreign dignitaries had been invited to attend. Officially, the celebrations cost $40 million, but unofficial estimates were more in the range of $100-120 million.[1] The party included extravagances, such as over a ton of caviar, prepared by some of the two hundred chefs flown in from Paris. Meanwhile, many within Iran had insufficient food and shelter of their own.

    In the 1970s, as the rise in global crude oil prices increased the gulf between rich and poor in Iran, the pressure for a change in government policies became more acute. Even pro-Western elements in Iran became disturbed by the increasingly autocratic style of government and increased use of the secret police. Many fled Iran before the Revolution, and others began to organize. At the same time, a broader populist movement found its source of organization in mosques, and in sermons that denounced the wickedness of the West and Western indulgences. The collision between a young and growing population, and a social structure which offered neither advancement in a modern state, nor the stability of a traditional society, created the conditions which were ripe for revolution.

    Early protests

    In 1977, following human rights pressure from U.S. President Jimmy Carter (who threatened to cut arms shipments), more than 300 political prisoners were released, censorship was relaxed, and the court system reformed. This loosening of restrictions led to more campaigns from the opposition, where writers campaigned for freedom of thought, and people began to demonstrate. Also, the policy of land reform which the Shah implemented, and had also been caused by pressure from the Carter administration, infuriated the mullahs (who declared a holy war against the Shah), and contributed to the Shah's problems.

    This early opposition was led by Mehdi Bazargan and his Freedom Movement of Iran. It was a liberal, secularist group that was closely linked to Massadegh's National Front. This group saw significant support in Iran and abroad in the West.

    More revolutionary was Ali Shariati, a popular and well respected teacher and philosopher who sought to achieve social justice and democracy through a modern interpretation of Islam. Prior to the rise of Khomeini, Shariati was the most prominent and outspoken leader of the opposition. His murder in London in 1977 greatly inflamed tensions. As a result, Khomeini eventually became the primary leader of the Revolution.

    The clergy were divided, some allying with the liberal secularists, and others with the Marxists and Communists. Khomeini, who was in exile in Iraq, led a small faction that advocated the overthrow of the regime and the creation of a theocratic state. In late 1977, Khomeini's son Mostafa Khomeini was found dead of unknown reasons; Khomeini himself blamed the Shah's secret police.

    The various anti-establishment groups operated from outside Iran, mostly in London, Paris, Iraq, and Turkey. Speeches by the leaders of these groups were placed on audio cassettes to be smuggled into Iran. The speeches could then be listened to by the largely illiterate population.

    United States

    Facing a revolution, the Shah of Iran sought help from the United States. Iran occupied a strategic place in U.S. foreign policy toward the Middle East, acting as an island of stability, and a buffer against Soviet penetration into the region. He was pro-American, but domestically oppressive. The U.S. ambassador to Iran, William H. Sullivan, recalls that the U.S. national security adviser Zbigniew Brzezinski “repeatedly assured Pahlavi that the U.S. backed him fully," however failure by then President Carter to follow through made these promises clearly useless. On November 4, 1978, Brzezinski called the Shah to tell him that the United States would "back him to the hilt." At the same time, certain high-level officials in the State Department decided that the Shah had to go, regardless of who replaced him. Brzezinski, and Energy Secretary James Schlesinger (former Secretary of Defense under Ford), continued to advocate that the U.S. would support the Shah militarily. Even in the final days of the revolution, when the Shah was considered doomed no matter what the outcome of the revolution came to be, Brzezinski still advocated a U.S. invasion to stabilize Iran. President Carter could not decide how to appropriately use force, opposed a U.S. coup, ordered the Constellation aircraft carrier to the Indian Ocean, but soon countermanded his order. A deal was worked out with the Iranian generals to shift support to a moderate government, but this plan fell apart when Khomeini and his followers swept the country, taking power 12 February 1979.

    Escalating protests

    During the period up to 1978, the opposition to the Shah mostly came from the urban middle class, a section of the population that was fairly secular and would support a constitutional monarchy. It was the Islamic groups that first managed to rally the great mass of the population against the Shah.

    In January of 1978 the official press ran a libelous story attacking Khomeini. Angry students and religious leaders protested against the allegations in the city of Qom. The army was sent in, dispersing the demonstrations and killing several (allegedly 70+) students.

    According to the Shi'ite customs, forty days after a person's death memorial services are held. In mosques across the nation, calls were made to honour the dead students. Thus on February 18, groups in a number of cities marched to honour the fallen, and to protest against the rule of the Shah. This time, violence erupted in Tabriz, and over a hundred demonstrators were killed. The cycle repeated itself, and on March 29, a new round of protests began across the nation. Luxury hotels, theaters showing "unethical movies", and other symbols of the Shah regime were destroyed; again security forces intervened, killing many. On May 10 the same occurred.

    The damage from the demonstrations, along with rampant inflation, further ravaged the Iranian economy. As a result, in the summer of 1978, the government introduced austerity measures that saw many public works projects shut down and wage freezes imposed. These measures created widespread unemployment and labour unrest, mostly among the poor labourers living in the slums around Tehran and other major cities. Increasingly, the working class joined the students and the middle class in the protests against the regime.

    Overthrow of the Shah

    By September, the nation was rapidly destabilizing, with major protests becoming a regular occurrence. The Shah introduced martial law, and banned all demonstrations. On Friday, September 8, a massive protest broke out in Tehran, and in what became known as Black Friday, the regime used the full force of its weaponry to crush the protests. Tanks, helicopter gun ships, and machine guns killed hundreds.

    Black Friday succeeded in alienating much of the rest of the Iranian people, as well as the Shah's allies abroad. A general strike in October resulted in the collapse of the economy, with most industries being shut down.

    The protests of 1978 culminated in December, during the holy month of Muharram, one of the most important months for Shia Muslims. Hundreds of demonstrators were killed each day, yet each day the protests grew. On December 12, over two million people filled the streets of Tehran to protest against the Shah.

    The army began to disintegrate, as conscripts refused to fire on demonstrators and began to switch sides. Some soldiers turned on superior officers, killing them, and took over military bases.

    On January 16, 1979 the Shah and the empress left Iran on demands of prime minister Dr. Shapour Bakhtiar (a long time opposition leader himself), who sought to calm down the situation. He dissolved SAVAK and freed all political prisoners, allowed Ayatollah Khomeini to return to Iran after years of exile, asking him to create a Vatican-like state in Qom and called upon the opposition to help preserve the constitution, promising free elections. Ayatollah Khomeini rejected Dr. Bakhtiar's demands fiercely and appointed an interim government on his own. Shortly after, with the military announcing their impartiality in the conflict, the overthrow of monarchy was completed at the hands of the revolutionaries led by the fundamentalist Ayatollah Khomeini.

    Khomeini takes power
    نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران

    «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
    صادق هدايت؛ بوف کور


    • #3
      There was great jubilation in Iran at the ousting of the Shah, but there was also much disagreement over Iran's future path. While Khomeini was the most popular political figure, there were dozens of revolutionary groups, each with a differing view of the proper direction of Iran's future. There were strong liberal, secularist, Marxist, and anarchist factions, as well as a wide array of religious groups looking to craft the future of Iran.

      The military, economic, and foreign relations of the nation all were in turmoil. The early years saw the development of a government with two centres of power. Mehdi Bazargan became Prime Minister, and the Freedom Movement worked to establish a liberal secular government. The clerics led by Khomeini formed a separate centre of power, the Islamic Republican party. The groups tried to cooperate, but tensions grew between the two factions.

      It was the theologians who were the first to bring order to the nation, as revolutionary cells became local committees. Becoming known as the Revolutionary Guards in May 1979, these groups soon were running local governments across Iran, and wielding most of the local power. They also gained control of the judicial tribunals that were passing judgment on the former officials in the Shah's security services and the military.

      In June, the Freedom Movement released its draft constitution; it referred to Iran as an Islamic Republic, but gave no official role to the Ulema or Islamic law. The constitution was sent to the newly-elected legislature for review, dominated by allies of Khomeini. The chamber rejected the constitution, agreeing with Khomeini that the new government should be based "100% on Islam."

      A new constitution was made that created a powerful post of Supreme Leader for Khomeini, who would control the military and security services, and could veto candidates running for office. A president was to be elected every four years, but only those candidates approved indirectly by the Supreme Leader (through a Council of Guardians) were permitted to run for the office. Khomeini himself became Head of State for life, as "Leader of the Revolution", and later "Supreme Spiritual Leader". Feeling powerless and disagreeing with the direction the nation was moving, Bazargan resigned as Prime Minister in November.

      Opposition to the revolution

      Western/U.S.-Iranian relations

      Anger began to build against the United States for accepting the Shah into the country for cancer treatments. In response youthful supporters of Khomeini took a number of hostages at the American embassy, in what became known as the Iran hostage crisis. Many Americans, angered over lack of support for the Shah, saw Carter's appeasement directly responsible for changing of Iran from an ally to enemy and the hostage situation that followed.

      Failed Nojeh Coup

      In July 1980, the U.S. national security adviser Zbigniew Brzezinski met Jordan's King Hussein in Amman to discuss detailed plans for Saddam Hussein to sponsor a coup in Iran against Khomeini. King Hussein was Saddam's closest confidant in the Arab world, and served as an intermediary during the planning. The Iraqi invasion of Iran would be launched under the pretext of a call for aid from Iranian loyalist officers plotting their own uprising on July 9, 1980 (codenamed Nojeh, after Shahrokhi/Nojeh air base in Hamedan). The Iranian officers were organized by Shapour Bakhtiar, who had fled to France when Khomeini seized power, but was operating from Baghdad and Sulimaniyah at the time of Brzezinski's meeting with Hussein. However, Khomeini learned of the Nojeh Coup plan from Soviet agents in France, Pakistan, and Latin America. Shortly after Brzezinski's meeting with Hussein, the President of Iran, Abolhassan Bani-Sadr quietly rounded up six hundred officers and executed many of them, putting an effective end to the Nojeh Coup [2]. Saddam would decide to invade without the Iranian officer's assistance, beginning the Iran-Iraq war on 22 September 1980.

      Opposition by neighboring regimes

      The leaders of Iraq, Kuwait, Saudi Arabia and the Persian Gulf States were also distressed by the Iranian revolution, as a Shi'a minority exists among their nations (except in Iraq and Bahrain where Shi'a are the majority) and it would stir a civil war. Also Iran called for social justice in the Middle East and an end to corrupt rule in the region and the world. Great support was given to South Africa's Black population, the Developing nations of Africa, Cuba, and the PLO by Iran's new governments. Iran declared that it was not East or West and opposed both American and Soviet policies to master the world. The emergence of a radical Shia dominated theocracy scared many of its Sunni Arab neighbors. Thus, in 1980, Iraq (politically controlled by Sunnis at this time), with financial support from the rulers of the majority of Arab states, invaded Iran in an attempt to destroy the revolution in its infancy. This began the eight year Iran-Iraq War that would see a huge cost in lives and resources.

      Iran was much stronger and organised than Saddam Hussein had thought. The invasion by Iraq helped rally Iranians behind the new regime, and past differences were largely abandoned in the face of the external threat. In the same year, the new constitution was passed in a referendum by a large majority. For those who did remain opposed to the new regime, mostly the Soviet-backed leftist groups, the war became an excuse for harsh treatment that saw the new regime use torture and illegal imprisonments, just as the Shah had.

      While Iraq was, in the end, unsuccessful at defeating the revolution, the Islamic revolution failed to spread beyond the borders of Iran. Thus the war partially fulfilled its goals and instead of the revolution spreading to other nations it was only maintained within Iran. The significant Shi'ite populations of Iraq and the Gulf States did not embrace the new model even though they sympathised with the system.

      The one area where Iranian influence was extended was into the Lebanese Civil War, where Hezbollah became closely allied with the Iranians, fighting Sunni and Christian factions in Lebanon, and later the Israeli occupation. This support for a group regarded as terrorists by much of the world further ostracized Iran from the world community. Since the end of the civil war, Hezbollah has developed a significant domestic base. Nevertheless, its dependence on Iran for military and financial aid is still heavily debated and the Israel-Hezbollah 2006 War was eye-opening to the world in that some Hezbollah weapons were said to be Iranian imports.

      Exile of previous regime

      Upon the ascension of the new Shi'ite regime, scores of the Shah's secret police, SAVAK, and thousands of other supporters of the Shah and members of the civil and military elite were executed (most importantly by Sadegh Khalkhali, the Sharia ruler). Among those executed - practically without trial - was Amir Abbas Hoveida, former Prime Minister of Iran. Another former Prime Minister, Dr. Shapour Bakhtiar, was assassinated in Paris, 1991, after a previous failed attempt on his life. The Shah himself found political asylum in Egypt under Anwar Sadat. The Shah, already terminally ill with cancer, died in Cairo on July 27, 1980.

      Post-revolutionary impact

      Despite some degree of republicanism in the post-revolutionary political structure (see politics of Iran for more depth), the violations of human rights during the theocratic regime have been of a greater level of brutality than during the monarchy. Torture, the imprisoning of dissidents, and the murder of prominent critics is commonplace. The oppression of women, whose rights were promoted under the Shah, has been common since the revolution. So has the oppression of religious minorities, particularly the members of the Bahá'í Faith, which has been declared heretical. More than 200 Bahá'ís have been executed or killed, hundreds more have been imprisoned, and tens of thousands have been deprived of jobs, pensions, businesses, and educational opportunities. All national Bahá'í administrative structures have been banned by the government, and holy places, shrines and cemeteries have been confiscated, vandalized, or destroyed. In March 2006, a United Nations report informed the world that Supreme Leader Ayatollah Khamenei has instructed a number of government agencies, including the revolutionary guard and the police force, to 'collect any and all information about members of the Bahá'í Faith'. — [3]

      The revolution also left Iran isolated internationally, outcast from both the capitalist and communist worlds, with significant trade sanctions that continue to this day (by the United States).

      Since the revolution, the internal political system has evolved. Since 1997 with the relatively high level (for the region) of Internet penetration (as of 2005, Iran had about 7.5 million internet users — [4], see also Iranian blogs) makes it difficult to stop this continued internal evolution of political thought and organisation.

      The Iranian revolution is credited by many historians as launching an era of Islamic radicalism, with subsequent Islamic movements such as Hezbollah and Al Qaeda seen as influenced by the notion of a "revolution" to bring about a pure Islamic state.
      نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران

      «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
      صادق هدايت؛ بوف کور


      • #4
        بي‌بي‌سي فارسي موفق شده است در مورد تاريخ انقلاب اسلامي برنامه‌اي متنوع و جاذب تدارك ببيند كه در آن علاوه بر حذف بسياري از مسائل و تعيين كننده در تاريخ معاصر ايران، جنايت‌ها و خيانت‌هاي انگليس را در دوران سلطه‌اش بر ايران، در نازلترين سطح ممكن مطرح شود و در عين حال با طرح انتقاداتي جزئي درباره عملكرد لندن، اين بنگاه و دولت متبوعش در نزد شنوده كم اطلاع از تاريخ، منصف و آزادانديش جلوه‌گر گردد.

        4- نهضت ملي شدن صنعت نفت:

        از شهريور 20 تا آغاز نهضت ملي شدن صنعت نفت، سياست انگليس بر آن بود تا دولتي قوي در ايران به روي كار نيايد. به همين دليل در طول يازده سال 19 كابينه طلوع و غروب كردند. همچنين ديكتاتوري متمركز كه موجب گسترش اعتراضات شده بود به گروههاي سركوب جزء تبديل شد، برادران رشيديان گروهي را براي مقابله با اقدامات ضدانگليسي تدارك ديده بودند، اشرف دار و دسته‌اي داشت و نيز دربار و محمدرضا هم دار و دسته‌اي از چاقوكشان را به خدمت گرفته بودند. براي نمونه شعبان جعفري در خاطرات خود در اين زمينه مي‌گويد: "بعد غروب شد. اونوقت بچه‌ها روزنامه اطلاعات يا كيهان آوردند. ديدم با خط درشت اون بالا نوشته كه شعبان بي‌مخ ديشب تماشاخونه فردوسي رو بهم زده [عبدالحسين] نوشين و [عبدالكريم] عموئي‌ام داشتن اونجا نمايش "مردم" را مي‌دادن. منم اصلاً روحم اطلاع نداشت كه اين نمايش عليه شاهه." (خاطرات شعبان جعفري، به كوشش هما سرشار، نشر آبي، سال 81، صص8-57)
        در چنين فضايي كه تهديد و ارعاب عوامل انگليسي مانع از هرگونه اقدامي در جهت حفظ مصالح ملي مي‌شد، تنها جرياني كه توانست با برخورداري از پشتوانه مردمي استبداد حاكم شده بر كشور توسط اين گروهها را خنثي كند، گروه فدائيان اسلام بود. اين گروه عليرغم برخي ضعفها توانست ابتدا هژير را كه به عنوان يك عنصر قدرتمند وابسته به انگليس سد راه ورود عناصر مستقل به مجلس شده بود، از ميان بردارد: "سنجابي: روزي كه ما به كلي مأيوس بوديم و منزل آقاي دكتر مصدق بوديم ناگهان خبر آوردند عبدالحسين هژير كشته شد. همين كه هژير كشته شد و ننگ اين تعويض آراء كاملاً آشكار بود، اون انتخابات باطل شد. انتخابات مجدد صورت گرفت كه در اين انتخابات در شهر تهران هشت نفر از مليون با مصدق انتخاب شدند، كاشاني و مكي و بقايي و عبدالقدير آزاد و شايگان و نريمان و اينها..."(ص101)
        بي‌بي‌سي در اين بخش نه از ماهيت هژير سخني به ميان مي‌آورد و نه از گروهي كه اين عنصر سد راه برگزاري انتخابات آزاد را از ميان برداشت در حالي‌كه به اذعان دكتر سنجابي با وجود چنين مجري قدرتمندي كه مانع جدي شكل‌گيري مشاركت مردم در اراده امور جامعه بود امكان راه‌يابي افراد غيروابسته به مجلس نبود. بنابراين سياست ضدمردمي انگليس را در اين ايام به خوبي مي‌توانيم از نوع عملكرد افراد شاخص وابسته به اين كشور دريابيم. همچنين است مخالفت قلدر مآبانه رزم‌آرا - به عنوان ديگر مهره قدرتمند مرتبط با انگليس- با طرح لايحه ملي شدن صنعت نفت در مجلس. برخورد تهديدآميز وي با نمايندگان و تحقير ملت ايران بدين مضمون كه شما حتي نمي‌توانيد لولهنگ بسازيد، چگونه مدعي اداره صنعت نفت مي‌شويد، موجب شد قاطبه نمايندگان مرعوب شده به وي رأي دهند. بايد اذعان داشت رعب و وحشتي كه انگليسي‌ها و عواملشان ايجاد كرده بودند مهمترين عامل پيش برنده سياستهاي آنها بود اما در برنامه "داستان انقلاب" هيچگونه اشاره‌اي به شرايط اجتماعي و سياسي كه منجر به شكل‌گيري نهضت جديدي عليه انگليس و سياستهاي تحقيرآميز و ديكتاتور منشانه اين كشور شد، نمي‌شود. همانگونه كه اشاره شد، لندن از يك سو با تطميع و پرداخت رشوه‌هاي كلان به برخي سياستمداران و روشنفكران و از سوي ديگر با بكار گيري حربه تنبيه و گوشمالي از طريق كانونهاي متعدد سركوب، دوران بعد از رضاخان را تا كودتاي 28 مرداد در ايران مديريت كرد. به گواه تاريخ حتي بعد از معدوم شدن هژير اگر ايستادگي فدائيان اسلام در پاي صندوقهاي رأي در برابر دسته‌هاي چاقوكشان عوامل انگليس نبود هرگز اقليت مليون به مجلس راه نمي‌يافت. به عبارت ديگر اگر انگليسي‌ها ديكتاتوري متمركز را حذف كرده بودند اما از طريق ديكتاتوري پنهان و غير آشكار- كه غير مستقيم توسط آنان هدايت مي‌شد- همان شرايط دوران رضاخان را فراهم مي‌آوردند. جرياني كه توانست به شبكه سركوب انگليسي‌ها ضربه جبران ناپذيري وارد آورد فدائيان اسلام بود و به همين دليل در اين برنامه مورد سانسور كامل قرار گرفته است در حاليكه حتي به اعتراف كساني كه در تاريخ‌نگاري همت خود را به تخطئه فدائيان اسلام معطوف داشته‌اند معترفند بدون اقدامات آنها اصولاً نهضتي تحت عنوان ملي شدن صنعت نفت شكل نمي‌گرفت: "كتمان نيز نمي‌توان كرد كه بدون فشار انگشت سيدحسين امامي بر ماشه طپانچه‌اش تاريخ ايران به نحوي ديگر نوشته مي‌شد و جبهه ملي حضوري در مجلس نمي‌يافت و احتمالاً قرارداد گس-‌گلشائيان نيز تصويب مي‌شد."(نيروهاي مذهبي بر بستر حركت نهضت ملي، علي‌رهنما، انتشارات گام نو، سال 84، ص11
        بي‌بي‌سي حتي مشخص نمي‌سازد كه رزم‌آرا چگونه از صحنه حذف شد و دومين ضربه غيرقابل جبران به شبكه انگليس در ايران وارد آمد: "بعد از آنكه رزم‌آرا ترور شد و علا براي چند روزي بر سر كار آمد و علا هم يك مرتبه خودش استعفا داد، در مجلس به دكتر مصدق پيشنهاد داد كه شما دولت تشكيل بدهيد، دكتر مصدق در جواب گفت: من وقتي دولت تشكيل مي‌دهم كه شما قرارداد نفت را تصويب بكنيد بنابراين اول قرارداد نفت (لايحه طرح ملي شدن نفت) را در مجلس تصويب كردند بعد حكومت دكتر مصدق براي اجراي قرارداد تشكيل شد."(ص103)
        البته اين شيوه اعمال سليقه در تاريخ‌نگاري ريشه در مسائل بسياري دارد كه در اين مختصر مجال پرداختن به آن نيست اما حسين علا ناراحتي و خشم شبكه و بيگانه را از ضرباتي كه به آنان وارد مي‌شود به وضوح منعكس مي‌سازد: "با درگذشت رزم‌آرا مهمترين مشغله ذهني سياستمداران و ديپلمات‌هاي انگليسي، قبولاندن سيدضياء به شاه به عنوان جانشين رزم‌آرا و سركوب كاشاني و فداييان اسلام بود... كاشاني توسط علاء از فشار دولت انگليس جهت بازداشت فداييان اسلام و محدود كردن فعاليت‌هاي خودش كاملاً آگاه بود."(نيروهاي مذهبي بر بستر نهضت ملي، علي رهنما، انتشارات گام نو، سال 84، ص209) به اين ترتيب مشخص مي‌شود همه كساني كه سد راه انتخابات آزاد و احقاق حقوق پايمال شده ملت بودند كاملاً با هماهنگي لندن عمل مي‌كردند و هدايت آنان با قدرت پشت پرده‌اي بود كه ديكتاتوري سياه رضاخان را نيز بر ملت ايران حاكم ساخته بود.
        در اين بخش از داستان انقلاب همچنين بي‌بي‌سي مي‌كوشد با بزرگنمايي ضعفهاي مصدق به نوعي انگليس را محق جلوه‌گر سازد: "سِر دنيس رايت سفير انگلستان: ما سعي كرديم كه با دكتر مصدق به توافق برسيم اما اگر تاريخ اين مذاكرات در نيويورك و تهران را بخوانيد مي‌بينيد كه مصدق مرتباً موضع خود را تغيير مي‌داد و غيرممكن بود كه بتوان با او به توافقي رسيد. البته مسئله‌ي غرامت در ميان بود كه ما به هيچ وجه با حق ايران در ملي كردن نفت خود مخالفتي نداشتيم ولي مي‌گفتيم بايد به ما غرامت منصفانه‌اي پرداخت شود. اما مصدق زير بار نمي‌رفت."(ص113)

        اولاً اگر قرار بر پرداخت غرامت گذاشته مي‌شد آيا ملت ايران كه سالها نفتشان تقريباً در حد رايگان به غارت برده شده بود مي‌بايست به لندن غرامت مي‌پرداخت مي‌كرد يا آنكه چپاولگران مي‌بايست به ايرانيان غرامت پرداخت مي‌كردند؟ ثانياً تعيين اينكه كدام كشور به كشور ديگر ضربه زده و نيز تعيين ميزان خسارات از طريق يك مرجع بين‌المللي قابل داوري بود كه در نهايت صورت گرفت و حق به ملت ايران داده شد. ثالثاً به گواه تاريخ، انگليس به طرق مختلف در پي اعمال سلطه خود بر نفت ايران بود و هرگز حاضر نبود حق ايرانيان را در حاكميت بر منابع خويش به رسميت بشناسد. رابعاً در صورت صحت چنين ادعايي، تلاش انگليس براي فراهم آوردن زمينه‌هاي كودتا از همان ابتداي روي كار آمدن دولت مصدق چه معنايي دارد؟ دكتر جواد صدر وزير كشور دوران پهلوي دوم در خاطرات خويش به نكاتي اشاره مي‌كند كه مؤيد اين واقعيت است كه كودتا از ابتداي بحث ملي شدن صنعت نفت در دستور كار انگليسي‌ها بوده است: "شخصي به نام قزلباش، مي‌گفتند يك كارگر راه‌‌آهن، البته ظاهراً، كه به سپهبد زاهدي نزديك بود و وقت و بي‌وقت بدون انتظار به ديدن وزير مي‌رفت. در ارتباط با كارهايش بعداً مراجعاتش به من زيادتر شد و در تابستان 1331 بود كه روزي به ديدارم آمد و گفت آيا موافقت خواهم كرد كه يكي از اعضاي سفارت انگلستان به ديدنم بيايد؟ دليلش را پرسيدم به همان ملاقات موكول كرد... با يك انگليسي ديگر و قزلباش در يك اتومبيل شخصي كهنه وارد منزلم شدند. در آن جلسه صحبت‌هاي متفرقه راجع به اوضاع زياد شد اما من در انتظار اينكه دريابم علت ملاقاتشان چيست وارد صحبت نشدم... پس از چندي، بار ديگر به تقاضاي آنها توسط قزلباش اين ملاقات به همان صورت تجديد شد. اين دفعه خودماني‌تر، صحبت در اوضاع عمومي ايران و امكانات بسيار كم بقاي دولت ايران بود كه يكي از جزئيات آن احتمال عوض شدن دولت مصدق و جايگزين شدن يك دولت اعتدالي بود و اين احتمال را- به نظر ملاقات كننده اصلي من- مي‌بايست كسي ايجاد كند و آن كس افسر عاليرتبه‌اي باشد مثل سپهبد زاهدي. اين اظهارات به قدر كافي روشن و اشاره به احتمال يك كودتا آن هم به وسيله سپهبد زاهدي ابهام نداشت... از آن دو نفر شخصي كه بيشتر صحبت مي‌كرد نامش فال دبير يكم يا دوم سفارت و ديگري توماس ظاهراً وابسته امور كارگري و باطناً چنان‌كه مي‌گفتند- نماينده اينتليجنس سرويس بود."(نگاهي از درون، خاطرات سياسي دكتر جواد صدر، به كوشش مرتضي رسولي‌پور، نشر علم، سال 81، صص4-283) بر اساس اين روايت دستكم يك سال قبل از كودتا، انگليسي‌ها طرح خود را براي برخي از افراد هم موضع آشكار ساخته بودند. بنابراين ادعاي اين كه انگليس حقوق ايران را به رسميت مي‌شناخته سخني بي‌اساس بيش نيست. همچنين براي روشن شدن اين امر كه چگونه نفت ايران غارت مي‌شد و پرداخت‌كننده غرامت بايد كدام كشور باشد مي‌بايست رشته سخن را به آقاي ابوالحسن ابتهاج سپرد كه مسئوليت امور برنامه‌ريزي كشور را در دوران پهلوي دوم برعهده داشته است: "نكته ديگر كه آن روز به فريزر (رئيس هيئت مديره شركت نفت ايران و انگليس) تذكر دادم اين بود كه عده زيادي از ايرانيان نسبت به حسابهاي شركت نفت ايراد دارند و مي‌گويند معلوم نيست سهم دولت ايران (كه در آن زمان 20 درصد از منافع خالص بود) بر پايه صحيحي حساب شده باشد و اضافه كردم كه بسيار بجا خواهد بود كه براي رفع اين ايراد و ايجاد اطمينان خاطر در مردم ايران كه در مؤسسه شما شريك هستند، حسابها و دفاتر شركت را در اختيار دولت ايران بگذاريد، او در جواب اين جمله را ادا كرد: مگر از روي نعش من رد شوند." (خاطرات ابوالحسن ابتهاج، به كوشش عليرضا عروضي، انتشارات پاكاپرينت، لندن، سال 1991، ص174) براساس اين روايت دولت انگليس هرگز به دولت و مسئولان ايران اجازه نمي‌داده تا مطلع شوند اصولاً به چه ميزان نفت استخراج و صادر مي‌شده تا 20 درصد خود را از ميزان واقعي سود حاصله مطالبه كنند. اين واقعيت تلخ مشخص مي‌سازد كه زمينه براي غارت منابع نفتي ايران كاملاً فراهم بوده و هيچگونه كنترلي از جانب ملت ايران بر عملكرد انگليسيها اعمال نمي‌شده است. علي‌القاعده چنين شرائطي ارزش آن را داشت كه لندن با چنگ و دندان و با توسل به كودتا به حفظ موقعيت خود در ايران بپردازد.
        نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران

        «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
        صادق هدايت؛ بوف کور


        • #5

          بي‌بي‌سي مقوله ديگري كه براي توجيه كودتا مطرح مي‌سازد نگراني از قدرت‌گيري ماركسيستها در ايران است: "فواد روحاني: در همان سال آخر حكومت دكتر مصدق حقيقتاً آمريكايي‌ها به اين فكر افتاده بودند كه ايران دارد كمونيست مي‌شود. يعني درست نقشه‌اي كه انگليس‌ها از يكسال و نيم- اين نقشه را انگليس‌ها- تعقيب كردند با فشار آوردن به دولت آمريكا براي اينكه متوجه يك چنين خطري بشوند." (ص113)
          هرچند در ادامه بي‌بي‌سي به نقل از آقاي مهندس بازرگان اشاره‌اي به نقش انگليس در راه اندازي يك جريان چپ افراطي كه بعدها عنوان توده نفتي گرفت، دارد اما اين واقعيت را براي افكار عمومي باز نمي‌كند كه لندن براي ايجاد وحشت در توده‌هاي مردم ايران به چه پلشتيهايي دست مي‌زند: "بازرگان: قضيه 28 مرداد يك پديده خلق‌الساعه كه در 28 مرداد رخ بدهد نبود. از همان زمان ملي شدن نفت شروع شد، و جريان‌هاي مختلفي در خارج مملكت و در داخل مملكت بود كه نقاط برجسته‌اش همان 9 اسفند بود و 25 مرداد و بعد هم 28 مرداد و قبل از اينها هم سي‌تير هم در اين وسط و از يك طرف انگليسي‌ها، جناح خارج را با همكاري آمريكايي‌ها درست مي‌كردند و در داخل، استفاده از حزب توده نفتي و محيط نامطلوبي كه فراهم آمده بود..." (ص120)
          جريان توده نفتي كه انگليسي‌ها در اين ايام بوجود آوردند وقيحانه‌ترين اهانت‌ها را در خيابانهاي تهران نسبت به مقدسات صورت مي‌داد تا مردم را از ادامه مبارزه با انگليس باز دارد. در واقع آنها به القاء اين مطلب مي‌پرداختند كه اگر مردم با سلطه لندن مبارزه كنند چپها بر كشور مسلط خواهند شد و همه باورهاي ديني را نابود خواهند ساخت. متاسفانه بي‌تدبيري دكتر مصدق در مورد چنين جرياناتي موجب شد كه انگليس بتواند وحشت را بر جامعه مستولي كند و آنان را در حمايت از نهضت ملي شدن صنعت نفت دچار ترديد ساخته و يا حتي باز دارد. آقاي جواد صدر وزير كشور پهلوي دوم در مورد هدايت جريانهاي توده‌اي توسط عوامل انگليسي را يادآور مي‌شود: "متوجه شدم كه يك وكيل دادگستري در يزد به نام استادان از طرف كارگران فعاليت مي‌كند. او از عوامل شناخته شده حزب توده در يزد و اصفهان بود. از سپهبد زاهدي پرسيدم آيا اين مطلب را مي‌داند. با لبخند جواب داد سابقه طولاني دارد و افزود هنگامي كه فرمانده لشكر اصفهان بودم و مأموريت قلع و قمع توده‌اي‌ها را داشتم استادان را هم بازداشت كردم ولي كنسول انگليس در اصفهان پيغام فرستاد كه استادان از عوامل آنها در بين توده‌اي‌هاي يزد است." (نگاهي از درون، خاطرات سياسي دكتر جواد صدر، به كوشش مرتضي رسولي‌پور، نشرعلم، سال 81، ص25
          آقاي صدر در ادامه خاطرات خود به تفصيل به اين مسئله مي‌پردازد كه چگونه استادان رهبري تظاهرات كارگري را به كمك مسئولان دولتي به عهده مي‌گرفته و به اصطلاح جريان توده نفتي را هدايت مي‌كرده است.
          تاج‌الملوك نيز در خاطرات خود در زمينه توده نفتي‌ها چنين مي‌گويد: "اينجا بود كه انگليسي‌ها كه خيلي مارمولك هستند(!) پولتيك خوبي انجام دادند و يك حزب توده درست كردند كه بعدها به توده‌اي ـ نفتي معروف شد. كار اين حزب توده بدلي اين بود كه صد پله از حزب توده اصلي تندتر شعار بدهند و با اغفال مردم آنها را از پشت سر حزب توده اصلي به پشت سر خودش بكشانند... افرادي بودند كه مثل استوار عباس شاهنده اول توده‌اي بودند بعد رفتند از اطرافيان قوام‌السلطنه شدند. بعد دوباره تغيير مسلك دادند. بيچاره‌ها (مردم) نمي‌دانستند كه اين آدمها‌ در واقع آدم ما هستند كه به صورت نفوذي و ما‌مور دربار عمل مي‌كنند." (ملكه پهلوي، خاطرات تاج‌الملوك، نشر به‌آفرين، سال 1380، صص7-426)
          به طور قطع آمريكايي‌ها از اين ترفند انگليس اطلاع داشتند و دليل مشاركت آنان در كودتاي 28 مرداد نگراني از خطر افتادن ايران به دامان چپ نبود، بلكه مشاهده تاثير مبارزات مردم ايران در منطقه و ساير كشورهاي نفت‌خيز، عامل اصلي همراهي و بلكه پرچمداري واشنگتن در طرح كودتايي بود كه انگليسي‌ها از مدتها قبل در تدارك آن كوشيده‌ بودند. در داستان انقلاب همچنين سخن چنداني از عوامل اجرايي كودتا به ميان نمي‌آيد: "به من گفتن: يه خانومي اومده تو رو مي‌خواد گفتم: من با خانوم كار ندارم. من كه تا حالا ملاقاتي خانوم نداشتم... ديدم پروين آژدان قزيه. من از توي اون دادگاه كه اومده بود ديگه نديده بودمش. اومد و گفت... كه بروبچه‌ها دارن شروع مي‌كنن يه پيغومي ميغومي براي بروبچه‌ها بده تا من برم باهاشون صحبت كنم و اينا. يه چيزي نوشته‌اي بده. گفتم: والا ميخواي بري برو، بچه‌ها خودشون ميدونن چيكار كنن! خلاصه يه چيزي جور كرديم و گفتيم."(خاطرات شعبان جعفري، نشر آبي، سال81، ص169) البته شعبان جعفري در فرازي قبل از اين در موضع دفاع از سلامت كساني كه در كودتا نقش داشتند هر نوع ارتباط با آژدان قزي را نفي مي‌كند: "بله... يه [رقيه آزادپور معروف به] پروين آژدان قزي بود، مي‌بخشين معذرت مي‌خوام اين فا... بود، اينم آورده بودن كه مثلاً مي‌خواستن به مردم بفهمونن كه طرفداراي شاه يه مشت چاقوكش و فا... هستن... همه كاره بود خانوم. خونه‌ش پشت انبار نفت بود. همه‌كاري‌ام مي‌كرد." (همان، ص157)
          در جريان اين كودتا كه منجر به سرنگوني دولت قانوني ايران شد دسته‌هاي چاقوكش مرتبط با برادران رشيديان، مظفر بقايي، اشرف و... همه به يمن دلارهايي كه روزولت به همراه خود به ايران آورده بود فعال شدند. داستان جنايات اين جماعت در خيابانهاي تهران بركسي پوشيده نيست و خاطرات شعبان جعفري (يكي از اين چاقوكشان) خود گوياي بسياري از واقعيات تلخي است كه توسط آمريكا و انگليس در اين روز بر مردم ايران رفت. حال چگونه است كه گوينده بي‌بي‌سي در اين برنامه سخن از پيروزي شاه بر مخالفانش و منشاء مشروعيت بودن كودتا براي پهلوي دوم به ميان مي‌آورد: "گوينده: در هر حال واقعيت آن بود كه شاه بر مخالفان پيروز شده بود و 28 مرداد را منشاء مشروعيت قوي براي خود مي‌دانست."(ص123)
          اولاً محمدرضا پهلوي در اين ايام در ايران نبود كه كاري براي پيروزي بر مخالفانش صورت داده باشد. اين حاميان خارجي او بودند كه در غيابش براي باز گردانيدن اين شاه فراري به قدرت، از هيچ جنايتي فروگذار نكردند. ثانياً همه دخالت آشكار بيگانه را در امور داخلي ايران در حمايت از محمدرضا پهلوي نشان از عدم مشروعيت وي قلمداد كرده‌اند، حتي وابستگان به دربار. عبدالمجيد مجيدي آخرين رئيس سازمان برنامه پهلوي دوم در اين زمينه مي‌گويد: "جريان 28 مرداد واقعاً يك تغيير و تحولي بود كه هنوز [كه هنوز] است براي من [اين مسئله] حل نشده كه چرا چنين جرياني بايد اتفاق مي‌افتاد كه پايه‌هاي سيستم سياسي- اجتماعي مملكت اين طور لق بشود و زيرش خالي بشود- چون تا آن موقع واقعاً كسي ايرادي نمي‌توانست بگيرد، از نظر شكل حكومت و محترم شمردن قانون اساسي... - ولي بعد از 28 مرداد، خوب يك گروهي از جامعه ولو اين كه يواشكي اين حرف را مي‌زدند ترديد مي‌كردند... يعني مي‌گفتند كه مصدق قانوناً نخست‌وزير است و سپهبد زاهدي اين حكومت را غصب كرده و به زور گرفته..." (خاطرات عبدالمجيد مجيدي، طرح تاريخ شفاهي هاروارد، انتشارات گام نو، سال 81، چاپ سوم، ص42) ثالثاً داريوش همايون نيز علت رفورمهاي دهه چهل كه آمريكا بر شاه تحمل كرد را ناشي از عواقب كودتا دانسته و مي‌گويد: "نظام سياسي ايران بعد از نزديك به ده سال كه از 28 مرداد گذشته بود، دچار ركود و عقب‌نشيني و خطر از دست دادن كلي اعتبار خودش شده بود. بايد از اون زمان يك حركت تازه‌اي شروع مي‌شد و يك جان تازه‌اي به رژيم پادشاهي داده مي‌شد" (ص153)
          البته مهندس بازرگان نيز در اين برنامه به درستي نگاه جامعه ايراني آن زمان را به دخالت بيگانگان در امور كشور ترسيم مي‌كند: "بازرگان: درست نهضت مقاومت ملي كه بلافاصله بعد از كودتاي 28 مرداد 32 تشكيل شد تقريباً كليه شخصيتها و گروهها و افكاري كه در واقع همان سياست ملي شدن نفت و سياست مرحوم دكتر مصدق را تعقيب مي‌كردند و كودتاي 28 مرداد را دخالت بيگانگان و خارجي‌ها- حالا انگلستان آمريكا يا هر چه هست يا دربار- مي‌دانستند، آنها اين نهضت مقاومت ملي را تشكيل دادند كه به دنيا نشان بدهند و به داخله نشان بدهند كه اون كودتا به هيچ وجه جنبه ملي و ايراني نداشته." (ص125)
          البته بخشي از اظهارات مرحوم بازرگان در اين زمينه با واقعيت تطبيق ندارد زيرا بسياري از مليون بعد از كودتا تا روي كار آمدن كندي و تحميل فضاي باز سياسي به شاه كاملاً از فعاليت عليه ديكتاتوري كه توسط آمريكا به قدرت بازگردانيده شده بود پرهيز داشتند: "نجف دريابندري: "من در سالهاي اول بعد از مرداد 32 در زندان بودم و طبعاً از جو بيرون تجربه دست اولي نداشتم، و اما جو درون زندان كه عده زيادي از روشنفكرهاي چپ و كمتري هم از عناصر ملي آنجا بودند، جو بهت‌زدگي و شكست و تفرقه بود، در اواسط سال سي و هفت كه من بيرون آمدم، فضاي جامعه را به كلي غير از آن ديدم كه قبلاً بود. در اين فاصله سيل درآمد نفت در جامعه جاري شده بود و بيشتر روشنفكران آرمانهاي سياسي و اجتماعي را كنار گذاشته بودند و سرگرم زندگي پرمصرف و اندوختن ثروت بودند، عدة كمي هم كه نتوانسته بودند خودشان را با وضع جديد منطبق كنند، گرفتار الكل و بدتر از الكل شده بودند." (صص4-233)
          به تدريج اين احساس در قاطبه مليون شكل گرفت كه فعاليت سياسي به منظور كنترل ديكتاتوري در ايران جز با اذن آمريكا ممكن نخواهد بود. اما همزمان با خروج مليون از صحنه مبارزات، فعاليت نيروهاي مذهبي شدت مي‌گيرد و اين چيزي است كه بي‌بي‌سي سعي در ناديده گرفتن و يا به تعبير بهتر كتمان آن را دارد.
          مليون كه از ابتداي ورود آمريكا به عرصه مسائل بين‌المللي به شدت به اين كشور اميدوار بودند، در جريان كودتاي 28 مرداد اولين ضربه را از تغيير سياست واشنگتن خوردند و مدتي دچار سردرگمي شدند. دومين شوك زماني به آنان وارد شد كه با روي كار آمدن اميني (به عنوان عنصر مرتبط با سيا) فعال شدند اما طولي نكشيد كه محمدرضا در سفر به آمريكا قول داد هرآنچه آنها از اميني انتظار دارند برآورده خواهد ساخت لذا آمريكا فضاي بازسياسي را فراموش كرد و دور جديدي از انزوا و دوري آنان از سياست آغاز شد به ويژه آنكه در ابتداي دهه 40 نيروهاي مذهبي به رهبري امام خميني بر وسعت فعاليتهاي خود افزودند و واشنگتن مايل نبود مليون با اين مبارزات همراه شوند. شاپور بختيار در گفت‌وگو با مصاحبه‌گر تاريخ شفاهي هاروارد در اين زمينه مي‌گويد: "صدقي: آقاي دكتر، در هشتمين جلسه شوراي مركزي جبهه ملي كه در تاريخ ششم آبان ماه 1342 تشكيل شد... آقاي صالح (رئيس وقت جبهه ملي) وقتي كه سخنراني كردند- بعد از تحليلي از اوضاع آن روز ايران- "سياست سكوت و آرامش" را پيشنهاد كردند. شما بعداً گفتيد با "سياست سكوت و آرامش" موافق هستيم... بختيار: به ايشان گفتم آقاي صالح 18 سال و سالها بعد از مصدق شما خودتان را جانشين او مي‌دانستيد و ما مقدار زيادي از وقت خودمان و وقت ملت ايران را تلف كرديم. من ديگر به شما قول مي‌دهم كه همكاري سياسي با شما نمي‌توانم بكنم." (خاطرات شاپور بختيار، طرح تاريخ شفاهي هاروارد، نشر زيبا، سال 80، صص8-86) .
          نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران

          «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
          صادق هدايت؛ بوف کور


          • #6
            بنابراين برخلاف آنچه كه بي‌بي‌سي سعي در القاء آن دارد كه در مبارزه با استبداد، مليون نقش اصلي را داشته‌اند بر اساس مستندات متقن تاريخي اين نيروهاي سياسي از ابتداي دهه 40 تا نيمه دوم دهه 50 سياست سكوت را در پيش گرفته بودند. همچنين برخلاف آنچه آقاي دكتر كريم سنجابي در مصاحبه با بي‌بي‌سي مدعي است كه روحانيون هميشه با پادشاهان همراهي مي‌كردند بايد گفت به قبول دكتر علي شريعتي در تاريخ يكصد ساله گذشته كشور هر جا نهضت ضداستبدادي و استعماري صورت گرفته روحانيون در صف مقدم آن بوده‌اند. لذا برنامه داستان انقلاب موضعي غيرمنطبق بر واقعيت را ارائه مي‌كند: "سنجابي: روحانيون تا حالا هيچوقت در فكر ايجاد حكومت روحاني نبودند. تمام كوششان بر اين بوده كه دستگاههاي حكومت را همراه با خودشان قرار بدهند و اونها هم با حكومت‌هاي وقت همراهي كنند، هميشه با ظل‌الله‌ها همراه بوده است، هميشه با پادشاهان همراهي مي‌كردند." (ص169)
            دستكم به اعتراف همه تاريخ‌نگاران حتي مورخين غيرمذهبي از مشروطه تا پيروزي انقلاب اسلامي هيچ نهضت ضد استبدادي را شاهد نيستيم كه روحانيون پيشتاز آن نباشند. در واقع بجز معدود آخوندهاي درباري كه داراي جايگاه علمي و فقهي نبوده‌اند، كليه علماي بزرگ در مقام دفاع از مصالح مردم، در برابر پادشاهان مستبد و عوامل بيگان ايستاده‌اند و مردم را به قيام فراخوانده‌اند.
            در اين بخش بي‌بي‌سي همچنين ترجيح داده است چگونگي تشكيل پليس مخفي براي شاه را بعد از كودتاي 28 مرداد به دست فراموشي بسپارد زيرا لندن در جنايات ساواك نقش اساسي داشت و از جمله آموزش‌دهندگان شكنجه‌‌گري به اين تشكيلات مخوف و تامين كنندگان ابزارهاي پيشرفته اعتراف‌گيري به حساب مي‌آمد

            5- قيام 15 خرداد 42

            از آنجا كه عمده كساني كه با آنها به عنوان مخالف نظام استبدادي شاه در برنامه داستان انقلاب مصاحبه شده افرادي پايبند به شعار شاه بايد سلطنت كند و نه حكومت، بوده‌اند اينگونه استنباط مي‌شود كه بعد از اوج‌گيري شكنجه در كشور لاجرم هر نوع مبارزه سياسي اعم از قانوني يا با اعتقاد به براندازي متوقف شده و همه مخالفت‌ها به شكل مسلحانه دنبال شده است: "لاهيجي: از اواسط سال 1342 اختناق روز به روز شدت گرفت و به اوج خودش از سالهاي 50 به بعد رسيد يعني از زماني كه فعاليتهاي چريكي و مسلحانه در ايران شروع شد و از اين زمان ديگه بدترين نوع شكنجه و بدرفتاري با زندانيان سياسي در ايران معمول شد، شكنجه ديگه به صورت سيستماتيك بود، محاكمات كاملاً جنبه سمبليك و فرمايشي داشت. في‌الواقع ساواك بود كه بر دادگاههاي نظامي حكومت مي‌راند، بدون كوچكترين اختياري براي قضات نظامي كه در سلسله مراتب نظامي كلاً زير نظر ساواك و شخص شاه بودند." (ص177) مرحوم بازرگان نيز در اين زمينه به گونه‌اي سخن مي‌گويد كه گويا مبارزات غير مسلحانه عملاً ناممكن شده بود: "بازرگان: ولي در هر حالي به اونجا رسوندند كه دست همه ماها رو بستند و خود به خود چون راه مبارزه قانوني رو سد كردند و نگذاشتند كه ملت آزادانه از راه قانون و از راه منطق و از راه شرع، از راه انسانيت حرف بزند و آنها را يا در زندان گذاشتند يا به طرق مختلف مانع شدند، اين فكر پيدا شد كه بايد مبارزه مسلحانه كرد. با طرفداران مبارزه مسلحانه كه اونها هم چپي توشون بود هم معتدل ملي و اينها بود و هم مقدس و مذهبي، با اونها چون مي‌خواستند مبارزه مسلحانه كنند قهراً رفتار زندان خيلي شديدتر مي‌شد، خوب شكنجه‌هاي مختلف كه حتي اين اواخرش مي‌گفتند "آپولو" و وسايل عديده به كار برده مي‌شد و تا حدي كه بعضي‌ها زير شكنجه حتي فوت مي‌كردند، كشته مي‌شدند و مقاومت مي‌كردند، بعضي‌ها هم برعكس تسليم مي‌شدند. رفته رفته كه اين وضع توسعه پيدا مي‌كرد و شامل همه طبقات مي‌شد، پايه‌هاي حكومت استبدادي شاه به اين ترتيب يكي از عواملش همين بود، رفتارهايي بود كه در زندان مي‌شد." (ص17
            اين تقسيم‌بندي در مبارزات به هيچ وجه داراي جامعيت نيست. بلكه بعد از كودتاي 28 مرداد و روشن شدن اين واقعيت كه سلطنت در ايران به ويژه زماني كه در پيوند تنگاتنگ با استعمار باشد اصولاً اصلاح پذير نيست، طرفداران تز شاه بايد حكومت كند و نه حكومت، به سه دسته تقسيم شدند. دسته اول با پافشاري بر اين تز عملاً از ميدان جدي مبارزه دور شدند كه عمده مليون را شامل مي‌شود. دسته دوم براي براندازي به شيوه‌هاي مبارزاتي وارداتي جنگ چريكي شهري و روستايي روي آوردند كه منشعبين از نهضت آزادي، سازمان مجاهدين خلق و منشعبين از مليون غيرمذهبي، گروه فدائيان خلق را تشكيل دادند اما بخش عمده‌اي از مبارزان نيز به نظر امام خميني متمايل شدند كه نظام سلطنتي را اصلاح ناپذير مي‌دانست اما براندازي شاه و پايان دادن به سلطه بيگانه را از طريق مبارزه سياسي و فرهنگي و به ميدان آوردن توده‌هاي ملت دنبال مي‌كرد. بنابراين چون طرفداران شيوه مبارزه امام معتقد به پايان دادن به حكومت پهلوي و بيرون ريختن آمريكا و انگليس از كشور بودند، شديداً سركوب مي‌شدند و براي نمونه شخصيتهايي چون آيت‌الله سعيدي زير شكنجه به شهادت رسيدند.
            روشن شدن اين بحث به اين دليل ضروري است كه بعد از انفعال مليون در عرصه سياسي بويژه در دهه چهل، بي‌بي‌سي به بزرگنمايي نقش گروههاي معتقد به مبارزه مسلحانه مي‌پردازد در صورتي كه اين گروهها به لحاظ عِده و عُده و نفوذ در ميان توده‌ها با طرفداران تز مبارزات سياسي امام به هيچ وجه قابل مقايسه نبودند. حتي اگر كمك برخي ياران امام به اين گروههاي مسلح (البته با گرايش اسلامي) نبود، آنها هرگز نمي‌توانستند به حيات سياسي خود ادامه دهند كما اينكه سازمان مجاهدين خلق بعد از اعلام ماركسيست شدن و قطع چنين كمكهايي، به سرعت رو به اضمحلال رفت.
            البته بي‌بي‌سي در اين برش تاريخي مي‌كوشد ايجاد چنين ديكتاتوري كه شديدترين شكنجه‌ها را در مورد كساني كه كمترين سخن مخالفي را در محافل خصوصي و حتي خانوادگي به زبان مي‌آوردند، اعمال مي‌كرد بي‌ارتباط با حاميان خارجي رژيم پهلوي جلوه‌گر سازد: "ارتشبد جم- ديكتاتوري را خود ملت ساخت، خود ملت ايران و خود همين مردم و خود همين وزرا و اينها و وكلا و اينها بودند كه اون شاه آزادمنش و بي‌ادعا رو تبديلش كردند به خدا." (ص180) به زعم اين حضرات لابد ساواك را هم مردم براي شاه ايجاد كردند تا وي بتواند مخالفين سلطه آمريكا و انگليس بر كشور را شكنجه كند. البته زاهدي معترف است كه آمريكائيها و آنهم نه انگليسها، محمدرضا پهلوي را به اعمال شيوه‌هاي ديكتاتوري سوق دادند: "زاهدي: زماني كه اعليحضرت پادشاه جواني در ايران حكومت مي‌كردند آنوقت آمريكايي‌ها در بعد از جريان وقايع آذربايجان، خارجي‌ها و آمريكائيها، علاقمند بودند كه اعليحضرت يك پادشاه ديكتاتور باشد..." (ص200)
            براي دريافت اين واقعيت كه نقش انگليس در تشديد ديكتاتوري شاه به چه ميزان بود شايد بتوان با بررسي تعارضات انگليس و آمريكا در اوائل دهه پنجاه در ايران كه منجر به حذف دو حزب فرمايشي ايران نوين و مردم شد، به پاسخ مناسبي در اين زمينه رسيد.
            چنانكه مي‌دانيم بعد از كودتاي 28 مرداد 1332و بروز برخي تعارضات شديد ميان آمريكا و انگليس در اين دهه، سرانجام در ابتداي دهه چهل، لندن سيادت واشنگتن را در ايران پذيرفت و حاضر شد به عنوان قدرت دوم مسلط بر ايران با آن همكاري كند. از اين رو نيروهاي طرفدار آمريكا به عنوان اكثريت در حزب ايران نوين مجتمع شدند و انگلوفيلها در قالب حزب مردم، اقليت را تشكيل دادند. دكتر محمدحسين موسوي يكي از عناصر برجسته حزب مردم كه بعدها قائم‌مقام حزب رستاخيز شد در مورد چگونگي تقسيم قدرت بين دو جناح انگليسي و آمريكايي مي‌گويد: "در مورد سهم هر يك از احزاب و عده نمايندگان هر حزب و محل هر يك و حتي نام كانديدائي كه بايد به مجلس برود، توافق قبلي مي‌شد. عده نمايدگان حزب ايران نوين با چنان توافقي شايد بيش از دويست و عده نمايندگان حزب مردم در حدود سي و عده نمايندگان حزب پان ايرانيست كه براي اولين بار نماينده‌ مي‌داد يكي دو سه نفر بود. انتخابات دوره بيست و دوم طبق آن چنان توافق قبلي بصورت انتصابي ولي با ظاهر انتخابي تحقق يافت." (يادمانده‌ها از بربادرفته‌ها، خاطرات سياسي و اجتماعي دكتر محمدحسين موسوي، انتشارات مهر، آلمان، سال 2003 م، ص267)
            اما همين توافقات در ابتداي دهه پنجاه به دليل زياده طلبي جناح انگليسي برهم خورد و تنشهاي داخلي را موجب شد. در سال 53 شاه كه قبلاً در كتاب خود اعلام كرده بود سيستم تك حزبي نماد ديكتاتوري است مجبور شد به خواست انگليسي‌ها با ادغام دو حزب فرمايشي، يك حزب واحد ايجاد كند و اعلام كرد هركس چنين شيوه‌اي را نمي‌پسندد ايران را ترك گويد: "داريوش همايون: شاه يك چنين سخني گفت در هنگام اعلام حزب رستاخيز، ولي حزب رستاخيز، هرگز چنين سخني نگفت و يك نفر هم وادار به خروج از ايران نشد به دليل آنكه به عضويت حزب در نيامده بود..." (ص216) آقاي همايون به عنوان يك عنصر برجسته وابسته به انگليس در فرازي ديگر نيز مدعي است: "مسلماً كساني كه به شاه انديشه حزب واحد را القاء كردند (يا حالا بصورت جنبش واحد اول، مطرح شده بود و بعد شكل حزب گرفت) ليبرال‌ها بودند، ليبرال‌هاي رژيم و چپ‌گرايان، هر دو در داخل رژيم بودند و نظرشان هم اين بود كه راه را براي مشاركت مردم باز كنند... اين فضاي باز كه صحبتش شده در واقع از همان سال 54 آغاز شد، يعني با حزب رستاخيز، اين از طرفه‌هاي تاريخ ايران است و باور كردنش دشوار است ولي حقيقتاً انديشه‌اي كه پشت سر تشكيل حزب رستاخيز بود باز كردن فضاي سياسي بود..." (صص3-212)
            نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران

            «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
            صادق هدايت؛ بوف کور


            • #7

              اين دفاع تمام عيار بي‌بي‌سي از انديشه تشكيل سيستم تك حزبي كه جلوه بارزي از ديكتاتوري سياه شاه به شمار مي‌آمد، به خوبي نقش لندن را در اين زمينه روشن مي‌سازد. ساير چهره‌هاي برجسته وابسته به انگليس نيز از آنچه به محمدرضا القاء شده بود حمايت مي‌كنند، براي نمونه: "چه بسيار مي‌پرسند كه چرا كشور به سوي يك حزبي شدن سوق داده شد. من با توجه به تجربه و اطلاعاتي كه داشته‌ام به اين باورم كه آنچه كشور را به حزب واحد رستاخيز كشاند، اراده شاه به ضرورت انجام انتخابات آينده در محيط سالم و آزاد از يكطرف، و يأس حزب ايران نوين از تضعيف حزب مردم از سوي ديگر بود."(يادمانده‌ها از بربادرفته‌ها، خاطرات سياسي و اجتماعي دكتر محمدحسين موسوي، انتشارات مهر، آلمان، سال 2003، ص306)

              6- اوج‌گيري نهضت سراسري ملت ايران به رهبري امام

              برخي از تحليل‌گران براي كاستن از ابعاد انقلاب اسلامي آن را حاصل عدم قاطعيت استبداد و قدرتهاي مسلط بر ايران (آمريكا و انگليس) جلوه‌گر مي‌سازند. مطالعه درباره اين سئوال كه آيا آمريكا و انگليس كاري براي شكست انقلاب اسلامي مي‌توانستند انجام دهند كه از آن غفلت نمودند؟ مي‌تواند بسيار مفيد و روشنگر باشد. زماني كه شاه به مشاور خانم فرح پهلوي مي‌گويد من با اين ملت چه كنم كه گويي به استقبال گلوله مي‌روند، اين سخن به چه معناست؟ اين سئوال زماني مطرح مي‌شود كه قطعاً نتيجه كشتارهاي مختلف مانند آنچه در جمعه سياه رخ داد مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته باشد: "در اين موقع شاه كه گوئي ناگهان به وخامت اوضاع پي برده باشد، با حالتي منفعل و تسليم شده، به سمت من خم شد و گفت: با اين تظاهركنندگاني كه از مرگ هراسي ندارند، چه كار مي‌توان كرد، حتي انگار گلوله آنها را جذب مي‌كند." (از كاخ شاه تا زندان اوين، احسان نراقي، ترجمه سعيد آذري، انتشارات رسا، چاپ اول، سال 72، ص154)
              البته جنايات براي متوقف كردن انقلاب ملت ايران محدود به كشتار رو در رو نبود بلكه ترفندهاي مختلفي به كار گرفته شد تا مردم از مبارزات خود خسته شوند و مطالبات استقلال‌طلبانه خود را رها سازند. از جمله اين جنايات قتل عام مردم بيگناه در مراكز عمومي بود تا ترس و وحشت بر جامعه مستولي شده و به تدريج توده‌هاي به پا خاسته در هم شكنند. بي‌بي‌سي در اين زمينه تلاش نموده تا ديكتاتور و حاميان خارجي‌اش را از اين جنايات تبرئه سازد: "گوينده: (قسمتي از اخبار راديو بي‌بي‌سي در همان زمان) دولت ايران مي‌گويد كه حمله تروريستي ديشب را كه به مرگ تقريباً 400 نفر در سينمايي در شهر آبادان انجاميد، رسماً بررسي خواهد كرد. برطبق اخبار راديوي ايران، تاكنون اجساد 377 نفر از زير آوار سينما بيرون آورده شده و گروههاي امدادي هنوز مشغول جستجوي خرابه هستند. سينما ديشب پر از تماشاچي بود كه ناگهان تروريست‌ها به هر چهارگوشه ساختمان آتش زدند و از آنجايي كه درهاي خروجي سينما قفل بود تماشاچيان نتوانستند از ساختمان فرار بنمايند. خبرنگار بي‌بي‌سي در تهران مي‌گويد كه اين ضايعه پرتلفات‌ترين حريق عمدي بود كه اخيراً در ايران صورت گرفته. ديشب يك سينماي ديگر- اين بار در شيراز- سوزانده شد و انفجار بمبي در رستوراني يك نفر را زخمي ساخت. در هفته گذشته هم، سه نفر در حريق سينمايي در مشهد كشته شدند." (ص279)
              راديو لندن به استفاده از تعبير تروريست كه به خبر، قبل از كشف حقيقت، جهت مي‌دهد بسنده نكرده و با استفاده از اظهارات بني‌صدر- كه بعد از فرار از كشور از دست يازيدن به هر مستمسكي براي بيان ضديت خود با انقلاب فروگذار نمي‌كند- تلاش مي‌كند اين جنايت را از دامن طرفداران استبداد كاملاً پاك كند: "در آن وقت هم كه من در داخل بودم، گزارشهايي به من رسيد حاكي از اينكه كساني كه همين الان هم توي مجلس خميني هستند و در دستگاه‌ها هستند، اينها بانيان آتش زدن سينما ركس آبادان بودند و اين اطلاعات و مدارك و آنچه كه عرضه شده ظن را قوي مي‌كند كه اين چنين بوده باشد." (ص280) اظهارات تناقض‌آميزي كه در يك جمله به صورت قطعي آن را به برخي نمايندگان مجلس نسبت مي‌دهد و در ادامه ظن و گمان را مطرح مي‌نمايد، خود به حد كفايت گوياست، اما از آنجا كه اين قبيل جنايات به نحو گسترده‌اي صورت مي‌گرفت، روشن شدن دقيق‌تر اينگونه ترفندها- كه در ساير كشورهاي تحت سلطه غرب چون الجزاير بكار گرفته شد و توانست نهضت مردم اين كشور را زمين‌گير كند- مي‌تواند مفيد باشد. هوشنگ نهاوندي يكي از وزراي پهلوي دوم در خاطرات خود در اين زمينه مي‌گويد: "چند روز بعد تحقيقات پليس به ويژه مسئوليت ارتكاب اين جنايت را متوجه اطرافيان روح‌الله خميني يافت. جنايتكاران به عراق، نزد آيت‌الله رفته بودند و همانجا دستگير شدند. ايران تقاضاي استرداد آنان را كرد. اما مقامات دولتي و رسمي، براي آرام ساختن اوضاع، حقايق مربوط به اين پرونده هشدار دهنده را به اطلاع مردم نرساندند، نمي‌خواستند روحانيون "ناراحت" شوند... مطبوعات بين‌المللي، و در صدر آنها چند نشريه چاپ پاريس، ساواك را متهم به ارتكاب اين جنايت وحشتناك كردند." (آخرين روزها، هوشنگ نهاوندي، ناشر Edition Osmondes ، فرانسه، 2003،ص135)
              در حالي‌كه به دستور شاه بدترين توهين‌ها به امام خميني نسبت داده مي‌شد، نهاوندي مدعي است اطلاعاتي در اين زمينه در اختيار بوده اما در اختيار مردم قرار نگرفته است. از طرفي مسلماً اگر آمريكا و انگليس در اين زمينه مطلبي در اختيار داشتند سعي مي‌كردند اثبات كنند كه همان "تروريستها" اين جنايت را مرتكب شده‌اند و نه ساواك دست پرورده آنان. اما بهتر است با مرور خاطرات اعضاي برجسته ساواك ماموريت‌هاي واگذار شده به آنان را مرور كنيم: "در اين هنگام تيمسار (نصيري) صورت خود را با دستانش پوشاند. سپس دستانش را برداشت و با صدايي كه انگار از ته چاه در مي‌آيد ادامه داد: مي‌داني هفته گذشته چند تا مرسدس بنز را درب و داغان كرديم؟ چند تا آتش‌سوزي در منطقه تجاري شهر راه انداختيم؟ چه تعداد آدم در جا كشته شدند؟ و هنوز كافي نيست! او (شاه) امروز به من مي‌گفت اين كافي نيست" (خاطرات منصور رفيع‌زاده، آخرين رئيس شعبه ساواك در آمريكا، ترجمه اصغر گرشاسبي، انتشارات اهل قلم، ص320) رفيع‌زاده در فراز ديگري در مورد آتش‌سوزيهاي ساواك به نقل از اويسي مي‌گويد: "بعداً تيسمار اويسي به من گفت كه شاه او را محرمانه به حضور پذيرفت و به وي گفت كاري كند تا سربازانش آتش‌سوزي‌هايي را كه توسط نيروهاي ويژه ساواك ايجاد مي‌شوند خاموش ننمايند." (همان،ص366)
              جالب توجه اينكه عدم مداخله ارتش در آتش سوزيهايي كه در مقابل چشم آنها صورت مي‌گرفته است در اظهارات قره‌باغي نيز عيناً منعكس است: "در اعمال فرماندار نظامي تهران ارتشبد اويسي بيشتر مشهود بود اين مسئله كه يك روز دستور مي‌داد ايشون جلوگيري بكنند و يك روز دستور مي‌داد كه كنار بكشند و نگاه كنند كه يك مقدارش تا آنجا كه من احساس مي‌كنم، مربوط به مسائل شخصي بود كه بخصوص اون روز فكر مي‌كنم چهارده آبان باشه، چه، اون روز كه تهران رو آتش مي‌زدند، و دستور داده بود كه كسي تكون نخوره، و دستورش هم داد من صراحتاً مداخله كردم... به رئيس شهرباني تلفن كردم كه آخه شما چكار مي‌كنيد، چرا پس دخالت نمي‌كنيد؟ گزارش به من داد كه دستور داده فرماندار نظامي ارتشبد اويسي كه مداخله نكنيم؛ و حتي من گفتم كه آقا چرا جلوي آتش‌سوزي را نمي‌گيريد؟ من از دفترم مي‌بينم همه جاي شهر آتش گرفته است." (ص321)
              به اعتراف صريح قره‌باغي، اويسي حتي دستور داده بود جلوي خاموش كردن آتش سوزيها گرفته شود و اين همان چيزي بود كه در آبادان نيز صورت گرفت. مقر پليس در چند قدمي سينما ركس بود و مجهزترين مركز آتش‌‌نشاني شركت نفت نيز در نزديكي اين سينما قرار داشت اما هيچكدام اقدام به مقابله با آتش‌سوزي و گشودن دربهاي بسته شده توسط عوامل ساواك نكردند. عبدالمجيد مجيدي نيز به صراحت به نقش ساواك در انفجارها و تخريب‌ها براي تطهير جناح پيشرو حزب رستاخيز- كه به عمليات مشابهي مي‌پرداخته است- اشاره دارد، هر چند اين اعتراف نقش جناح پيشرو را در اين گونه جنايات كمرنگ نمي‌سازد. وي در پاسخ به سئوال مجري طرح تاريخ شفاهي گوشه‌اي از حقايق را بيان مي‌كند: "ح ل- خلاصه چند نفر گفته‌اند كميته‌اي كه زير نظر مجيدي بود داخل خانه عده‌اي بمب گذاشته است. براي روشن‌ شدن تاريخ اين سئوال را مطرح مي‌كنم. ع.م- من آن موقع در دولت نبودم. ولي هماهنگ كننده جناح پيشرو در حزب رستاخيز بودم. گفتم كه جناح پيشرو حاضر است پشت سر شما بيايد و هر نوع كمكي لازم است به شما بدهد و بين شما و دستگاههاي انتظامي و شهري ارتباطات لازم را برقرار بكند و كمك بكند. اين را من رسماً اعلام كردم. اين را گويا، خوب، بعضي‌ها نپسنديدند. موقعي بود كه ساواك ديگر آن نقش قبلي‌اش را عوض كرده بود و نقش ديگري بازي مي‌كرد- براي اينكه سابوتاژ بكند [در] اين حرفي كه من زدم. چون استقبال خيلي خوب از آن شده بود. اما اين كارها را كرديم. يك روزي شنيدم كه بمب گذاشتند و بمب منفجر شد پشت در خانه بازرگان، پشت در خانه رحمت مقدم و پشت در... بعداً مقداري تراكت پخش كرده بودند كه من [مجيدي] بودم كه دستور داده‌ام اين بمب را بگذارند كه مسلماً به نظر من كار خود ساواك بود."(خاطرات عبدالمجيد مجيدي، طرح تاريخ شفاهي هاروارد، انتشارات گام نو، چاپ اول، ص179)
              در آخرين فراز از اين نقد بايد اذعان داشت كه به دليل گستردگي مباحثي كه در اين كتاب طرح شده است مطالب قابل بحث فراواني در پيش روست - به ويژه آنچه در مورد كودتاي شكست خورده در روز 21 بهمن به منظور سركوب گسترده مردم عنوان شده است - كه به دليل پرهيز از مطول شدن اين نوشتار از آن بايد چشم پوشيد. بطور كلي بايد اذعان داشت مطالب گردآوري شده توسط اين بنگاه خبري هرچند با هدف كاستن از ابعاد خيانتهايي است كه دولتهاي سلطه‌گر به ويژه انگليس بر ملت ايران روا داشته‌اند، اما با اين وجود داراي اطلاعات ارزشمندي است كه مي‌تواند براي محققين و پژوهشگران تاريخ مفيد واقع شود. آنچه بي‌بي‌سي در اين مجموعه عرضه داشته مي‌تواند الگويي باشد براي كساني كه تصور مي‌كنند مي‌توان با سكوت، خطايي را پنهان داشت. وقتي ارگان تبليغاتي لندن هنرمندانه مي‌تواند حكومتي را كه سياست خارجي‌اش براساس چپاول و غارت ملتها با اتكاء به سياه‌ترين ديكتاتوريها بوده است اينچنين تطهير كند چرا بايد حكومتمداراني كه ناخواسته و يا از روي لغزش، خطايي مرتكب شده‌اند درصدد تبيين لغزشهاي خود براي جامعه برنيايند.
              نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران

              «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
              صادق هدايت؛ بوف کور


              • #8
                The 1979 (or second) oil crisis occurred in the wake of the Iranian Revolution. In the wake of protests, the Shah of Iran, Mohammad Reza Pahlavi, fled his country in early 1979, allowing Ayatollah Khomeini to gain control. The protests shattered the Iranian oil sector. While the new regime resumed oil exports, it was inconsistent and at a lower volume, forcing up prices. Saudi Arabia and other OPEC nations increased production to offset the decline, and the overall loss in production was about 4%. However, a widespread panic resulted, driving the price far higher than would be expected under normal circumstances. In the United States, the Carter administration instituted price controls. The Carter Administration began a phased decontrol of oil prices on 5 April when the average price of crude oil was US$15.85. Over the next 12 months the price of crude oil rose to $39.50 (its all time highest real price until early 2006). During this period domestic oil output rose sharply from the large Prudhoe Bay fields while oil imports fell sharply. However, since there were no price controls on imported oil, this had no impact on boosting the supply of gasoline in 1979. Hence, long lines appeared at gas stations, as they had six years earlier during the 1973 oil crisis. As the average vehicle of the time consumed between 2-3 liters of gas (petrol) an hour while idling, it was estimated that Americans wasted up to 150,000 barrels of oil per day idling their engines in the lines at gas stations.

                During the period, many people believed the oil shortages were artificially created by the oil companies to drive up prices, rather than created by natural factors beyond any human control or influence. Further, while in a market economy, shortages would be expected to drive up prices, causing a contraction in demand, of themselves they would be unlikely to result in lines at the gas pump but for artificial regulations and price controls. Many politicians proposed gas rationing, such as the Governor of Maryland, who proposed odd-even rationing (only people with an odd-numbered license plate could purchase gas on an odd-numbered day), as was used during the 1973 crisis. Coupons for gasoline rationing were printed but were never actually used during the 1979 crisis.

                President Jimmy Carter made symbolic efforts to encourage energy conservation, such as urging citizens in a famous July 15, 1979, 'malaise' speechto turn down their thermostats. He also installed solar power panels on the roof of the White House and a wood-burning stove in the living quarters. However, his successor Ronald Reagan, ordered the solar panels removed and the wood stove dismantled. Carter's fire-side speech argued the oil crisis was "the moral equivalent of war." More importantly, Carter, as part of his administration's efforts at deregulation, proposed removing price controls that had been imposed in the administration of Richard Nixon during the 1973 crisis. Congress agreed to remove price controls in phases; they were finally dismantled in 1981 under Reagan.

                In 1980, following Saddam Hussein's Iraqi invasion of Iran, oil production in Iran nearly stopped, and Iraq's oil production was severely cut as well. Yet oil lines did not reappear in the United States, other than in a few isolated incidents.
                نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران

                «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
                صادق هدايت؛ بوف کور


                • #9
                  ارتش در انقلاب

                  يكي از گروه‌ها و ارگان‌هايي كه در پيروزي انقلاب نقش بسزايي داشته‌اند ارتش و نيروهاي مسلح بوده‌اند. نيروي عظيمي كه شاه و سردمداران خارجي‌اش بيشترين سرمايه را صرف آن كرده بودند تا در روزهاي بحراني حافظ منافع و امنيت آنان باشد. اين مقاله به بررسي وضعيت ارتش در آستانه انقلاب اسلامي مي پردازد.


                  در حالي كه با گذشت كمتر از سه دهه از انقلاب اسلامي، هنوز هم بيشتر حماسه‌سازان انقلاب ياد و خاطره‌ي‌ آن حماسه بزرگ را از ياد نبرده‌اند . يكي از گروه‌ها و ارگان‌هايي كه در اين ميان نقش بسزايي داشته‌اند ارتش و نيروهاي مسلح بوده‌اند. نيروي عظيمي كه شاه و سردمداران خارجي‌اش بيشترين سرمايه را صرف آن كرده بودند تا در روزهاي بحراني حافظ منافع و امنيت آنان باشد. اين مقاله به بررسي وضعيت ارتش در آستانه انقلاب اسلامي مي پردازد.

                  پس از گذشت 27 سال از انقلاب شكوهمند اسلامي ايران و چاپ آثار بسياري در بررسي و تحليل پيروزي انقلاب اما به نظر مي‌رسد كه هنوز هم بعي از ابعاد اين پيروزي بزرگ آن طور كه بايد و شايد مورد توجه قرار نگرفته و نيازمند مطالعه و پژوهش بيشتري است. همچنين در تحقيقات و پژوهش‌هاي صورت گرفته به تاريخ شفاهي كمتر توجه شده است. در حالي كه با گذشت كمتر از سه دهه از انقلاب اسلامي، هنوز هم بيشتر حماسه‌سازان انقلاب ياد و خاطره‌ي‌ آن حماسه بزرگ را از ياد نبرده‌اند . يكي از گروه‌ها و ارگان‌هايي كه در اين ميان نقش بسزايي داشته‌اند ارتش و نيروهاي مسلح بوده‌اند. نيروي عظيمي كه شاه و سردمداران خارجي‌اش بيشترين سرمايه را صرف آن كرده بودند تا در روزهاي بحراني حافظ منافع و امنيت آنان باشد،1 و از نظر مردم انقلابي نيز بزرگترين سر پيروزي انقلاب به شمار مي‌رفت. به راستي چه شد كه اين «پنجمين نيروي بزرگ نظامي جهان»2 به رغم صرف بخش عظيمي از دارايي‌هاي كشور براي تقويت و گسترش آن3 در حساس‌ترين مرحله‌ي تاريخي كه رژيم به كمك آن نياز داشت در بحبوحه‌ي يك بحران عمومي، آرام به گوشه‌يي خزيد و جسارت هر گونه واكنش را در برابر قيام مردم به يكي از دست داد. پاسخ به اين پرسش از زبان كساني كه خود روزي جزيي از بدنه‌ي ارتش بودند مي‌تواند از مهم‌ترين و خواندني‌ترين موضوعات تاريخ شفاهي انقلاب اسلامي باشد. به عوامل زيادي در خنثي سازي و ناكارآمدي ارتش پهلوي در برابر انقلاب مردمي سال 1357 مي‌توان اشاره كرد كه در اين مقال جاي پرداختن به همه آن عوامل نيست . لذا سعي مي‌شود به طور مختصر و تيتروار به موارد مهم اشاره شود.
                  1ـ مهمرين مسائل تأثيرگذار بر نيروهاي مسلح در گرايش به انقلاب و پيوستن به مردم نارضايتي اكثر نظاميان از موقعيت اقتصادي خود و مسأله تبعيض بين بدنه‌ي ارتش با افسران و نظاميان رده بالا بود. به قول سرهنگ نوروزي: «اعلي حضرت مي‌گفتند مي‌خواهم كه افسران من مثل شواليه‌ها باشد»4 البته مسأله تبعيض بين سطح زندگي مستشاران آمريكايي و نظاميان ايران نيز از عوامل اصلي اين نارضايتي بود.5
                  2ـ شاه از بدنه‌ي ارتش و نيروهاي مسلح غافل بود. « بخش اعظم بدنه‌ي ارتش چون از خود مردم بودند در وقايع نقش منفي نداشتند، ارتباط مردم با توده ارتش برقرار بود. چون اينها از آحاد مردم بودند و با مردم ارتباط تنگاتنگ داشتند لذا مي‌بينم زماني كه حكومت نظامي در كشور بر قرار بود به ندرت اتفاق مي‌افتاد كه سربازي روي مردم آتش بكند».6
                  3ـ موضوع ارتش در قبال وقايع مهم سال‌هاي 56 و 1357
                  تيمسار احمد ريسمانچيان معتقد است كه موضع نيروهاي مسلح در قبال رويدادهاي انقلاب و مردم موضع كج‌دار و مريز و صرفا جهت رفع تكليف بوده است. وي در ادامه مي‌گويد:
                  «من عامل اصلي اين تحولات را در اشتراك اعتقادات ديني و باورها يمذهبي بين پرسنل نيروهاي مسلح و آحاد جامعه مي‌بينم».7
                  4ـ مرور فتواي امام در مورد شكستن سوگندي كه نظاميان در آغاز ورود به ارتش براي حفظ تاج و تخت سلطنتي ياد كرده بودند. تيمسار رامتين در اين خصوص چنين مي‌گويد:
                  «در سال 56 و پس از كشتار فاجعه‌آميز 19 دي ماه سال 56 اينجاست كه مسئله استفاء گروهي از افراد نيروهاي مسلح از حضرت امام در مورد متن سوگندنامه مطرح مي‌شود كه امام فرمودند قسم براي حفظ قدرت طاغوتي صحيح نيست و سوگند خوردگان خلاف آن عمل كنند».8
                  5ـ اعلام حكومت نظامي در 17 شهريور 1357، در تهران و 12 شهر بزرگ كشور منجر به كشاندن ارتش به خيابان‌ها شد و بنا به گفته‌ي سرهنگ محممهدي كتيبه شاه به خيال اينكه با بوجود آوردن واقعه 17 شهريور (جمعه سياه) مي‌تواند مانند 15 خرداد سال 1342 مردم را سركوب و مرعوب كند دست به عمل نابخردانه‌اي زد و كشتار ميدان ژاله را رقم زد اما:
                  «اين كشت و كشتار و حمله وحشيانه و وسيعي كه اويسي كرد، در 17 شهريور به نتيجه نرسيد و تقريبا آتش قيام را شعله‌ورتر كرد و آن‌ها نتيجه عكس گرفتند».9
                  6ـ روي كار آمدن دولت نظامي ازهاري نيز كه در واقع «وجهه ارتش را خراب كرد»10 كاري از پيش نبرد و به دنبال آن وقوع حادثه تيراندازي در پادگان لويزان و گارد شاهنشاهي بيش از پيش روحيه نظاميان را متزلزل كرده و آخرين اميدهاي شاه را نيز به تنها پايگاه خود بعضي گارد جاويدان به يأس مبدل كرد.11
                  7ـ با خروج شاه از كشور كه بلافاصله منجر به فرار بسياري از سران نظامي ارشد،12 ارتش روحيه‌ي خود را از دست داد و بدنه‌ي آن در انقلاب مستحيل شد و سران آن در سردرگمي كامل غرق شدند. « در واقع با فرار شاه ارتش يك موجود بي‌صاحب و بي مسئوليت شد اين در به ثمر رسيدن انقلاب و خنثي كردن نيروهاي مخربي كه در ارتش بودند خيلي مؤثر افتاد».13
                  1ـ از عوامل مؤثر ديگر در خنثي سازي ارتش پهلوي استراتژي‌هاي كارآمدي بود كه از سوي مردم و رهبران انقلاب به كار گرفته شد. تاكتيك‌هايي چون گسترش تظاهرات و اعتصابات دادن شعارهاي حماسي و احساسي ، دادن گل و شيريني به نظاميان ، بخش شايعه و اعلاميه بين نظامي‌ها ، دامن زدن به روحيه شهادت‌طلبي و هديد و ترور عناصر شناخته شده‌ي رژيم موجب درماندگي شاه و سران نظامي او شده و روز به روز بر همبستگي نظاميان با مردم انقلابي مي‌افزود .14 در اين ميان نبايد از پيام‌ها و اعلاميه‌هاي به موقع مراجع تقليد و روحانيون و مخصوصا امام خميني (ره) غافل بود. به گفته‌ي تيمسار ريسمانچيان :«قطعا فعاليت تبليغاتي مراجع عظام تقليد كه از طريق جرايد انتشار مي‌يافت يا به صورت شبنامه‌ها منتشر مي‌شد يا از طريق راديو‌هاي خارجي مثل راديو بي.بي.سي كه آن زمان شنونده‌ي زيادي داشت به اطلاع عموم مي‌رسيد، بسيار مؤثر بود و طيف نيروهاي مسلح و به طور كل نيروهاي امنيتي را تحت تأثير قرار مي‌داد».15
                  تيمسار رامتين در تحليل شخصيت امام خميني (ره) از سال 42 تا پيروزي انقلاب شاخصه‌ها و خصوصيات ايشان را شخصيت جذاب ، راهنما بودن ، آگاهي دهنده ، ساناد جنگ رواني ، صاحب نظر و قاطع ، برانگيزاننده و آگاه سياسي ارزيابي كرده و معتقد است كه امام با اين ويژگي‌ها بود كه توانست ارتش و نيروهاي مسلح را جذب انقلاب كند.16
                  9ـ خطاي استراتژيك شاه در كشاندن ارتش به خيابان‌ها ، فرار سربازان وظيفه و پرسنل كادر از محل خدمت17 ، پيوستن همافران نيروي هوايي در 19 بهمن به انقلاب 18 ، و ورود حضرت امام (ره) به ميهن در 12 بهمن 1357 19 ارتش را در سراشيبي سقوط قرار داد و با اعلام بي‌طرفي ارتش در صبح روز 22 بهمن 1357 ارتش پهلوي از پاي درآمد و انقلاب اسلامي مردم ايران به پيروزي رسيد. بلافاصله پس از پيروزي انقلاب با تشكيل خود جوش كميته‌هاي انقلابي و انجمن‌هاي اسلامي20 در نيروهاي مسلح و كار پاكسازي و بازسازي ارتش شروع شد و تا پايان 1359 ش تقريبا عمليات پاكسازي در ارتش با موفقيت دنبال شد و با انتصاب افراد جوان با اعتقادهاي مذهبي در مقام فرماندهي و همكاري و همگرايي ارتش حرفه‌اي و سپاه پاسداران از مهمترين عوامل شكل‌گيري ارتش نوپاي انقلاب اسلامي ايران شد.
                  نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران

                  «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
                  صادق هدايت؛ بوف کور


                  • #10
                    انقلاب اسلامي، شكست تجربه غربگرايي و زوال پادشاهي در ايران

                    هرم قدرت پهلوي را نظامي از ارعاب پشتيباني مي‌كرد كه هيچ كس حتي نزديك‌ترين ياران شاه از گزند آن در امان نبودند. همه بازيچه هوي و هوس فرمانرواي خودكامه تخت طاووس بودند و چنين بود كه ايران در نظام مشروطه سلطنتي به جاي اينكه در قبال يك پروسه علمي و تاريخي و مبتني بر نظريه‌هاي كاملا تحليل شده به پيش رود بر اساس هوس‌هاي ديكتاتوري زير و رو شده و تمام زير ساخت‌هاي خود را براي پيشرفت و توسعه از دست داد.

                    شكست تجربه غرب‌گرايي، عامل تسريع زوال پادشاهي در ايران است. اكنون كه وارد بيست و هفتمين سال پيروزي انقلاب اسلامي شده‌ايم، باور كردن اينكه الگوي تجدد و ترقي (مدرنيته) در ايران زماني جاذبه داشته و شايسته تقليد پنداشته شده‌است، دشوار به نظر مي‌رسد. از اينجا مي‌توان فهميد كه تجربه نظام مشروطه سلطنتي به عنوان يك الگوي دولت غربي تا چه حد ارزش خود را در نزد افكار عمومي ملت ايران از دست داده است.
                    اگر چه در گذشته‌اي نه چندان دور و حتي امروز هم به شكل پراكنده جرياناتي در ايران وجود دارند كه باورشان نشده‌ است كه انديشه تجدد و ترقي در اين دويست سال هر چه در اندوخته خود داشته در ايران خرج كرده و نه تنها مشكلي از مشكلات اين ملت را حل نكرده ‌است بلكه نظامي به مراتب مستبدتر از نظام قاجاري را بر ملت ايران تحميل كرده ‌است.
                    با اين وصف، هنوز الگوي غرب‌گرايي تحت عناوين جديدي چون ملي ـ مذهبي، روشنفكري ديني يا جامعه مدني و يا شعار زيباي اصلاحات، مورد تجليل و تحسين و حتي رقابت پاره‌اي از جريانات سياسي ـ فكري در ايران مي‌باشد. براي تفكر درباره شكست مدرنيته و مدرنيسم و جريانات غرب‌گرايي در ايران شرح يك سير تاريخي ضروري است، ليكن هدف آن منظور اين مقاله نيست.
                    وقايعي كه بعد از انقلاب اسلامي در ايران رخ داد براي كساني كه با افكار و انديشه‌هاي امام خميني از گذشته‌ دور آشنايي دارند و آثار ايشان را خوانده‌اند مايه تعجب نيست، رهبر انقلاب اسلامي و پايه‌گذار جمهوري اسلامي در جهان، در واقع هيچ ابهامي را در مورد آرمان‌ها، انگيزه‌ها، بينش‌ها و گرايش‌هاي خود به جا نگذاشت.
                    امام بارها در نوشته‌ها، سخنراني‌ها و اعلاميه‌هاي متعدد خويش آن دسته از نخبگان سياسي‌ ـ اجتماعي ايران را كه به شيوه غربي خواسته يا مي‌خواهند مسائل ايران را حل كنند به باد انتقاد گرفت. امام بارها اعلام كرد كه تجربه دويست سال اخير نشان داده است ايران كشوري نيست كه بتوان به مردم آن گفت براي حل مسائل خود فكر نكنيد، به معنويت، اخلاق و دين كاري نداشته باشيد، در مقابل ظلم و بي‌عدالتي سكوت كنيد و در قبال چپاول ثروت ملي توسط بيگانگان ايستادگي ننماييد. به عقيده امام همان‌طوري كه آرمان‌ها، انگيزه‌ها، ساخت سياسي، اجتماعي، فكري و فرهنگي ايران از نظر شرايط تاريخي براي پذيرش بي‌چون و چراي غرب در ايران مستعد نبود، نظام مشروطه سلطنتي و رژيم پادشاهي و طبقه حاكمه ايران نيز از نظر سياسي، ساختاري و فكري رژيمي نبود كه استعداد ايجاد دگرگوني در ايران را داشته باشد.
                    به همين جهت از ديدگاه غرب لازم بود كه يك شاه مستبد و خشن با يك اليگارشي استبدادي حركت تاريخي توسعه را در ايران تسريع كند. رژيمي كه بايد از عناصر غرب‌گرايي تشكيل مي‌شد كه ضمن وقوف كامل به رسالت غير تاريخي خويش، آماده باشند تا نقش كارگزاران خود‌خوانده تاريخ را ايفا كرده و ايران را يكي از اقمار نظام سرمايه‌داري جهاني غرب سازند.
                    همكاري غرب با نظام پادشاهي و شاهان مستبد در يكصد و پنجاه سال اخير ايران به منظور ايجاد يك نظام ديكتاتوري، مقتدر و منضبط و حرف‌گوش‌كن، متشكل از سياستمداران حرفه‌اي وابسته به خانواده‌هاي اشراف ايران و تحصيل‌كرده‌هاي غرب كه جسارت ترديد در ايدئولوژي‌هاي ليبرال ـ دموكراسي يا سوسيال ـ دموكراسي را نداشته باشند بر همين اساس بود.
                    در‌اينجا، بحث درباره‌ اينكه تعهد شاه و نظام پادشاهي تا چه حد با حقوق بشر يا دموكراسي يا ليبراليسم تطبيق مي‌كرد، لزومي ندارد. در ديده كساني كه عميقا به حقوق بشر يا دموكراسي يا ليبراليسم اعتقاد دارند چنين باوري در مورد نظام‌هاي ديكتاتوري كفر‌آميز است. اما جالب اينجاست كه شاه و نظام پادشاهي و اليگارشي وابسته به سلطنت و مدافعان مشروطه سلطنتي و از همه مهم‌تر امريكا و اروپا (حداقل در ظاهر) شاه را متجدد و اقدامات او را در وابستگي مطلق به غرب اقداماتي انقلابي و سياست‌هاي او را سياست‌هاي مبتني بر پيشرفت و توسعه در ايران القا مي‌كردند.
                    آنتوني پارسونز آخرين سفير انگليس در دربار شاه در كتاب خاطرات خود مي‌نويسد: در متن اين كتاب من غالبا واژه انقلاب را براي تشريح وقايعي كه در فاصله سال 1978 و 1979 در ايران روي‌ داد به‌كار برده‌ام. در واقع همان‌طور كه قبلا هم اشاره كرده‌ام زلزله سياسي كه در ايران به وقوع پيوست و چشم‌انداز كاملا متفاوتي از ايران بر جاي نهاد، اگر از دو انقلاب بزرگ تاريخ معاصر اروپا، يعني انقلاب فرانسه و انقلاب روسيه وسيع‌تر و عظيم‌تر نبوده باشد با آنها برابري مي‌كند. با وجود اين من امروز بر اين عقيده هستم كه از قرن شانزدهم به اين طرف فقط يك انقلاب در ايران روي داده و آن انقلابي است كه رضا شاه پهلوي در ايران به راه انداخت و پسرش محمد رضا شاه پهلوي آن را دنبال كرد.(1)
                    البته بر سياستمداران غربي، بويژه سياستمداران انگليسي، نمي‌توان خرده گرفت كه چرا يك نظام مستبد، رانت‌خوار و وابسته به غرب را يك نظام و بلكه تنها نظام انقلابي در ايران قلمداد كرده‌اند. چون رضاخان و پسرش در هر صورت با حمايت و كودتاي انگليس به روي كار آمده‌اند و اسطوره‌سازي‌هاي رژيم پهلوي با تمام وجوهش بر اساس تئوري‌هاي نظام مشروطه سلطنتي انگليس شكل مي‌گرفت. تحقير اين دو پادشاه فاسد از طرف انگليس و غرب به نوعي تحقير نظام غربي است كه عموما از اين گونه رژيم‌ها در جهان سوم حمايت كرده و مي‌كنند. آنچه اهميت دارد اسطوره‌سازي‌هاي نيرو‌ها و جريانات مدافع روشنفكري، اصلاح‌طلبي و قانون‌گرايي در ايران است. نخبگان شبه روشنفكر ايران هر اندازه خود را بيشتر با غرب تطبيق مي‌دادند بيشتر مورد اقبال شاه در داخل و امريكا و اروپا در خارج قرار مي‌گرفتند و لاجرم به پشتوانه‌اي براي دفاع از ديكتاتوري در ايران تبديل شدند. اسطوره‌اي را كه خود ساخته بودند باور كردند و بدين طريق اسير پندار‌گرايي‌هاي «ديكتاتوري منور» و يا «دولت مطلقه مدرن!» شدند.
                    بسياري از كساني كه در ايران، جهان اسلام و حتي غرب، در انتظار شكست نظام استبدادي پادشاهي بودند در عين حال از ظهور قريب‌الوقوع يك نظام اسلامي غير غربي در ايران متعجب شدند.
                    براي روشنفكران داخلي، نظام مشروطه سلطنتي و قانون اساسي آن علي‌رغم تمام نقايص و دست‌اندازي‌هايي كه مستبدان به آن داشتند، طليعه يك نظام دموكراتيك (ولو در ابتدا به صورتي ناقص) به ‌نظر مي‌رسيد.
                    با وجودي كه تمركز قدرت سياسي در دست افراد معدود و تكيه بر ارعاب و زور و كشتار مخالفان از مهم‌ترين ويژگي‌هاي نظام مصيبت‌بار مشروطه سلطنتي براي ايران بود اما جريانات روشنفكري غرب‌گراي ايران هيچ‌گاه جسارت ترديد در ناكارآمدي چنين نظامي براي ايران و امكان جايگزيني يك نظام جديد را به خود راه نداد.
                    اكنون كه نزديك به سه دهه از سقوط نظام مشروطه سلطنتي در ايران مي‌گذرد مي‌توانيم اين سؤال را طرح كنيم كه آيا پادشاه، نظام مشروطه سلطنتي را نظام استبدادي كرد يا اينكه نظام مشروطه سلطنتي در ايران، جز پادشاه مستبد به‌ وجود نمي‌آورد؟!
                    نظام مشروطه سلطنتي نظامي بود كه رضاخان و سلسله پهلوي را به‌ وجود آورد و آن را در ايران قانوني كرد. سپس رضاخان به نوبه خود نظامي را ايجاد كرد كه جنايات او را نسبت به ملت ايران امكان‌پذير ساخت. بنابراين مشروطه‌خواهان سلطنت‌طلب، ظهور رضاخان و سلسله پهلوي را امكان‌پذير ساختند، بلكه با تعصب نسبت به مشروطه سلطنتي و تساهل در مقابل قانون‌شكني‌هاي سلسه پهلوي تا حد زيادي مانع از بروز انديشه جديد يا راه حل جديدي براي چاره‌جويي ديكتاتوري و عقب‌ماندگي ايران شدند.
                    ناسيوناليزم نژادپرستانه كه اساسا ميراث مشروطه سلطنتي است قوي‌‌ترين كيفر‌خواست در مورد نقش روشنفكران غرب‌گرا در بقاي استبداد سلسله پادشاهي در ايران معاصر مي‌باشد.
                    نبوغ رضاخان در آن بود كه مفهوم باطني ميراث مشروطه سلطنتي را خوب درك كرد. ستايش دولت و استفاده از قدرت آن به عنوان وسيله تجدد و بازسازي اجتماعي ايران به سبك صورت ظاهري غرب، در دوره او به اوج خود رسيد. همه چيز به ‌وجود شخص ديكتاتور و حكومت تحت فرمانش بستگي داشت. رضاخان در همه جا حضور داشت در مدح او شعر سروده مي‌شد، آهنگ‌ها تصنيف مي‌گرديد و ده‌ها بناي يادبود برپا شد. رضاخان با وجودي كه يك پادشاه مستبد كم نظير در تاريخ ايران بود، متأسفانه از طريق روشنفكراني فرمان مي‌راند كه ساختاري پيچيده‌، رياكارانه و فاسد و روحيه‌اي سخت ديوان‌سالارانه داشتند. از آنجا كه جامعه‌ براي تحقق اهداف رضاخان يعني براي بناي يك كشور كاملا غربي، سكولار و ضد اخلاق زير و رو شده‌ بود، «اژدهاي دولت» يا همان «لوياتان» توماس هابز از نظر موقعيت، ثروت، قدرت و امتياز بر تمام تار و پود ايران حاكم شده بود.
                    هرم قدرت پهلوي را نظامي از ارعاب پشتيباني مي‌كرد كه هيچ كس حتي نزديك‌ترين ياران شاه از گزند آن در امان نبودند. همه بازيچه هوي و هوس فرمانرواي خودكامه تخت طاووس بودند و چنين بود كه ايران در نظام مشروطه سلطنتي به جاي اينكه در قبال يك پروسه علمي و تاريخي و مبتني بر نظريه‌هاي كاملا تحليل شده به پيش رود بر اساس هوس‌هاي ديكتاتوري زير و رو شده و تمام زير ساخت‌هاي خود را براي پيشرفت و توسعه از دست داد.
                    بيان ميزان واقعي خسارت‌هايي كه نظام مشروطه سلطنتي و رژيم پهلوي در ايران به بار آوردند، اساسا ناممكن است. هزاران خانواده كشاورز ايران به نام اصلاحات ارضي و انقلاب شاه و ملت نابود شدند.
                    مسئوليت عقب‌ماندگي، فقر و ناكامي‌هاي ايران در پيشرفت متوجه نظام مشروطه سلطنتي و رژيم پهلوي است. هزاران نفر در ايران به معناي واقعي كلمه نابود شدند. روشنفكران و نخبگان جامعه كه خود زمينه‌هاي ظهور ديكتاتوري پهلوي را فراهم ساخته بودند به مصيبت گرفتار آمده و در زندان‌هاي رژيم شاه فرسوده شدند. وقتي زمزمه انقلاب اسلامي در سال 1356 جنبش بزرگي را در ايران پديد آورد سيل خاطرات، گزارشات و مقالات سياسي در مطبوعات سرازير شد. خيلي از روشنفكران انتظار داشتند در چنين شرايطي، تعديل در قدرت ديكتاتوري به ‌وجود آيد و بر اساس قانون اساسي مشروطه، شاه سلطنت كند نه حكومت.
                    هيچ‌كس باور نمي‌كرد كه امكان ساقط كردن نظام پادشاهي در ايران وجود دارد. حمايت قدرت‌هاي غربي و در رأس آن امريكا و انگليس و حتي شوروي از بنيادهاي نظام پادشاهي و محمدرضا پهلوي مزيد بر علت بود و جسارت لازم را از نخبگان سياسي و فكري ايران براي دادن شعار سقوط نظام پادشاهي گرفت. در اين ميان فقط يك صدا بود كه سازش نمي‌پذيرفت و به چيزي كمتر از سقوط نظام پادشاهي در ايران رضايت نمي‌داد و آن امام‌خميني (ره) بود.
                    نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران

                    «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
                    صادق هدايت؛ بوف کور


                    • #11

                      آگاهي ملت ايران از ضرورت تغيير و دگرگوني نظام پادشاهي و ديكتاتوري وقتي به ‌وجود آمد كه امام خميني(ره) رهبر جنبش انقلابي ملت ايران شد. تا آن موقع بيش از چند دهه وقت تلف شده بود و ميراثي كه بايد در انقلاب عدالتخانه (انقلاب مشروطه) ملت ايران، دور انداخته مي‌شد با حاكميت جريانات غرب‌گرا و طرفدار سلطنت، متراكم‌تر و عظيم‌تر گشته بود. نظام مشروطه سلطنتي محصول چند مرحله متداخل و كاملا مرتبط با هم بود:
                      1. تحت حكومت مشروطه‌خواهان مرحله تشكيل يك نظام توتاليتر با هدف غربي كردن كل ايران فراهم شد.
                      2. تحت حكومت رضاخان، مرحله تشكيل يك دولت توتاليتر و كاملا مسلط بر جامعه تحقق پيدا كرد.
                      3. تحت حكومت محمدرضا پهلوي مرحله شكل‌گيري يك دولت كاملا وابسته به غرب، راكد رانت‌خوار و تحت سلطه يك ديوان‌سالاري خودكامه فاسد كامل شد.
                      نابودي نظام موجود مستلزم مبارزه با هر سه پديده بود. ولي چنين مبارزه‌هايي مي‌توانست مخالفت نهادهاي دولتي وابسته به نظام استبدادي و حكومت آن دسته از روشنفكران را كه به نظام مشروطه سلطنتي، فرهنگ غربي، عقايد تجدد‌طلبي رضاخان و محمدرضا متمايل بودند را برانگيزاند. نتيجتا هر نوع مبارزه‌اي براي اينكه به موفقيت بينجامد مي‌بايستي مبتني بر اصولي كاملا محكم، مردم‌پسند، آرماني و داراي رهبري سازش‌ناپذير باشد، تا همان‌طوري كه قدم به قدم پيش مي‌رود ضمن تثبيت پيشرفت‌هاي خود، از جلب خصومت همزمان صاحبان منافع عيني و ذهني موجود پرهيز كند‌. همه‌ اين خصلت‌ها در انقلاب اسلامي و رهبري امام جمع گرديد.
                      براي امام مبارزه با ميراث رژيم پهلوي كار پيچيده‌اي نبود. مبارزه با رژيمي كه فساد، ركود اجتماعي، عقب‌ماندگي فزاينده اقتصادي، فرهنگي و اجتماعي آن مشهود بود چندان دشوار نبود. مشكل اصلي تأثير بر اذهان بسته شبه روشنفكراني بود كه اگر چه از رژيم شاه دل خوشي نداشتند اما تمايلي نيز به تغييرات انقلابي و ساختاري در سرنگوني رژيم مشروطه سلطنتي از خودنشان نمي‌دادند. مقام مشروطه سلطنتي عالي‌‌ترين آرمان سياسي اين جريان در ايران بود و امام براي باز كردن اين ذهن‌هاي بسته مشكلات زيادي را سر راه ملت ايران مي‌ديد.
                      از آن طرف مهم‌‌ترين سؤالي كه مخالفان انقلاب اسلامي را اذيت مي‌كرد اين بود كه مرزهاي خواسته‌هاي اصلاحات امام كجا هستند؟‌
                      امام مانند يك استراتژيست پر قدرت با حريفان خود مبارزه مي‌كرد. ناتواني حريفان در شناخت حدود آرمان‌ها و خواسته‌هاي امام و شيوه مبارزه و مقابله او توان برنامه‌ريزي نيروهاي حامي و هوادار سلطنت و غرب را گرفته بود و اين بزرگ‌ترين رمز پيروزي رهبري‌ امام بود. هدف امام مبني بر ايجاد يك فرهنگ سياسي نوين بي‌نهايت دشوار بود، زيرا نقايصي كه امام از وجود آنها رنج مي‌برد صرفا از ميراث رژيم پهلوي ناشي نمي‌شد بلكه در تاريخ دويست ساله ايران ريشه عميق داشت.
                      دستگاه اداري دولت و روشنفكران وابسته به اين دستگاه كه بر شالوده‌هايي از بي‌نظمي، تقليدپذيري محض، فقدان تفكر و خودباختگي قرار داشتند بزرگ‌ترين مشكل تلقي مي‌شدند. اينها تنها زمينه‌هايي بودند كه استبداد و استعمار براي تداوم قدرت خود در آن ابتكار عمل نشان مي‌دادند. خودكامگي، استعمار و روشنفكري هنگامي‌كه ادعاي خير‌خواهي و علم‌گرايي و خرافه‌زدايي داشته باشد به اوج خود مي‌رسد. زيرا در آن صورت به بهانه نيات خوب خويش، شنيع‌‌ترين اعمال خود را توجيه خواهد كرد و آن شرارتي كه مرهم تلقي شود هيچ حد و مرزي را نخواهد شناخت و اين بزرگ‌ترين معضلي بود كه امام خميني(ره) و انقلاب اسلامي با آن دست به گريبان بودند.
                      تاريخ در ايران، مايملك پادشاه بود و او آن‌گونه حقايق تاريخي را به مردم عرضه مي‌داشت كه با افسانه‌ها، اسطوره‌ها و قصه‌هاي رايج زمانش همساز باشد.
                      شايد زيبا‌ترين بيت الغزل امام در انقلاب اسلامي اين بود كه چگونه در دنيايي كه مذهب را از همه‌ حوزه‌هاي اجتماعي خارج كرده ‌است و آن را افيون توده‌ها مي‌داند، مي‌تواند يك نظام سياسي مبتني بر مذهب پايه‌ريزي كند و در عين حال جهان غير مذهبي اين نظام را بپذيرد و با آن ارتباط آزادانه و منصفانه و انساني برقرار سازد؟!
                      بنابراين اگر گفته شود كه تكوين يك فرهنگ سياسي جديد در ايران پس از صد‌ها سال نظام پادشاهي و دويست سال غرب‌گرايي، مستلزم يك ساختارشكني يا شالوده‌شكني بنيادين در باور‌هاي رسمي بود، حرفي به گزاف نيست. امام متكي به ملت بزرگي بود و مي‌دانست كه اين اتكا بسيار پرقدرت و قابل دوام است. يكي از حركت‌هاي زيباي امام در مات كردن مخالفان ملت ايران اين بود كه مناقشه نظام جمهوري اسلامي را از سطح نخبگان به سطح مردم كشاند و دفتر ديوان جمهوري اسلامي را با مردم مفتوح كرد نه با نخبگان. امام نخبگان را كه هميشه حلقه واسط بين حكومت و آرمان‌هاي اجتماعي بودند از صحنه حذف كرد و مستقيما به سراغ ملت رفت و پيمان جمهوري اسلامي را با مردم منعقد كرد نه با نخبگاني كه استعداد پذيرش انديشه‌هاي جديد را نداشتند.
                      اين سخنان حتي اگر مبالغه‌آميز هم باشند باز تضاد ضمني ميان رهبري مردم‌سالارانه امام را با رهبري نخبه‌سالارانه تكنوكرات‌ها نشان مي‌دهد. رهبري كه نظام را مردم‌سالار مي‌كند و رهبري كه صرفا در پي دادن امتيازاتي به مردم است تا آنها را آرام نمايد. رهبري كه نظام را مردم‌سالار مي‌كند براي موفقيت مايل است كه به‌طور كلي با نظام گذشته قطع رابطه كند در حالي كه رهبر دوم با تأكيد روي عوامل تداوم بخش به دنبال حفظ نظام گذشته است و تنها مي‌خواهد نظام موجود را اصلاح كند.
                      تفاوت رهبري امام با جريان‌هاي ديگر در همين بود. رهبران جبهه ملي، نهضت آزادي و غيره به دنبال اين بودند كه نظام مشروطه سلطنتي باقي بماند، امتيازاتي به مردم داده شود و شاه به جاي حكومت، سلطنت كند. اما، امام خميني(ره) از اساس به دنبال تغيير نظام پادشاهي بود و اعتقاد داشت كه تعلل در اين كار چيزي جز فريب مردم، ناديده گرفتن حقوق آنها و از دست‌دادن فرصت‌هاي تاريخي نيست، فرصت‌هايي كه در جنبش‌هاي گذشته نيز از دست رفت.
                      توافق درباره ضرورت اصلاحات نشان‌دهنده يك مصالحه درباره نظم موجود بود، مصالحه‌اي كه اختلاف نظر درباره گذشته را تا حد قابل ملاحظه‌اي از نظرها پنهان مي‌كرد. اين مصالحه نتيجه‌اش اين بود كه به مردم اجازه داده مي‌شد تا انتقاداتي را متوجه خطاهاي دوره گذشته نمايند اما تجربه مشروطه سلطنتي و نظام پادشاهي بيش از پيش اعتبار خود را حفظ مي‌كرد.
                      امام هوشيارانه متوجه چنين توافقي بين نيروهاي جبهه ملي، نهضت آزادي و رژيم شاه بود. لذا اجازه نداد كه استراتژي مردم‌سالاري جاي خود را به استراتژي مردم فريبي بدهد.
                      عظمت كار امام از زماني كه وارد صحنه مبارزات آزادي‌خواهي و استقلال‌طلبانه ملت ايران شد آنچنان همه را تحت تأثير قرار داد كه حتي دشمنان او نيز نتوانستند اين عظمت را ناديده بگيرند.
                      فرمانفرمائيان در كتاب «خون و نفت» مي‌نويسد: حمله امام به كاپيتولاسيون فريادي از ته دل بود اما خيلي از ما آن را نشنيديم... اما حالا كه سخنانش را مي‌خوانم متوجه مي‌شوم كه او چگونه از همان دردهايي سخن مي‌گفت كه همه ما احساس مي‌كرديم. او از تصويب قانوني حرف مي‌زد كه ما هيچ‌گاه چيزي درباره‌اش نشنيده بوديم. مطبوعات حتي يك بار از آن سخن به ميان نياوردند و در مجلس مورد بحث قرار نگرفت. اين قانون به امريكايي‌ها حقوقي اعطا مي‌كرد كه هيچ كشور ديگري در دنيا به يك خارجي واگذار نكرده‌ بود.(2)
                      امام در رهبري انقلاب اسلامي، ايران را به سوي آينده ناشناخته‌اي هدايت كرد اما كاميابي در اين راه پرتلاطم به توانمندي امام در تجسم و درك دنياي اطرافش بستگي داشت. دنيايي پيچيده و انباشته از ظرافت‌ها، ناپايداري‌ها، ديوان‌سالاري‌ها، تحركات سياسي و واقعيت‌هاي انكارناپذير. امام با دنيايي پر از ابهام سر و كار داشت و در اين ابهام انقلاب اسلامي را رهبري مي‌كرد. رهبري انقلاب اسلامي از جنبه مديريت استراتژيك در ظاهر پر از ابهامات به نظر مي‌رسيد زيرا متفكران استراتژيك معتقدند كه استراتژي‌هاي بزرگ با ابهامات سر و كار دارد. از اين رو مديري كه در پي تدوين استراتژي براي پيروزي يك انقلاب بزرگ اجتماعي است بايد به تحليل مسائل، احساس موقعيت‌ها، تجربه شخصي و شم سياسي بسيار بالايي تكيه داشته باشد تا با تصميماتي آگاهانه به درون پيچيدگي‌هاي رهبري يك انقلاب راه يابد.
                      رهبري يك انقلاب اجتماعي با گستردگي‌ها و پيچيدگي‌هاي ويژه‌اي سر و كار دارد. كسي كه اين رهبري را به عهده دارد نمي‌تواند با رويكردي ساده در برابر رخدادها عمل كند. انقلاب‌ها در مرز واقع‌بيني و آرمان‌گرايي قرار دارند و برقراري رابطه بين واقعيت‌ها و آرمان‌ها كار ساده‌اي نيست.
                      در رهبري انقلاب برانگيختن ديگران، يكپارچگي و به هم پيوستگي، عاطفه انساني، نرمش و گرايش، قاطعيت و شجاعت، تحليل مسائل پيچيده و خلاصه خيلي از چيزها بايد با هم جمع شوند. رهبران جنبش‌هاي انقلابي بايد به گونه‌اي عمل كنند تا علاوه بر تأثير بر سير رويدادها، ‌تحولات مطلوب را پديد آورند، بايد ميان ابعادي از محيط خود كه نفوذ چنداني بر آن ندارند و ابعادي كه زير نفوذ قدرت و شخصيت آنها است پيوند برقرار سازند. براي چنين كاري رهبري بايد به گونه‌اي واقع‌بينانه نه فقط نيروهاي مكانيكي موجود بلكه كاربست‌ها و محدوديت‌هاي قدرت و مواردي را كه دخالت‌هاي مختلف ممكن است مانع ايجاد تحول و دگرگوني باشند، ‌درك كند. (3)
                      امام با مجموعه‌اي از عوامل پيچيده و در عين حال حرفه‌اي براي حفظ نظام پادشاهي در ايران سر و كار داشت. شاه براي اينكه بتواند در مقابل سياست‌هاي براندازي امام ايستادگي كند ترفندهاي بسيار پيچيده‌اي به ‌كار گرفت. يكي از اين ترفندها اين بود كه از امريكا تقاضا كرد براي ايجاد يك سيستم كنترل و فرماندهي و ايجاد دكترين و اصول و وظايف عملياتي سازمان نيروهاي مسلح در مقابل بحران‌ها، يك استراتژيست حرفه‌اي را به ايران بفرستيد. امريكا ژنرال هايزر، يكي از فرماندهان نيروهاي ناتو در اروپا را به اين مأموريت حياتي اعزام مي‌كند. ژنرال هايزر استراتژيستي بود كه وظيفه داشت برنامه‌هاي نظامي شاه را در تقويت ارتش و مقابله با نهضت امام خميني(ره) تئوريزه كند.
                      او كه سا‌ل‌ها در عالي‌‌ترين سطوح مطالعات استراتژيك در غرب تحصيل كرده بود وقتي وارد ميدان مبارزه با امام خميني(ره) شد با همه ادعاهايش تبديل به مهره پياده شطرنج گرديد. او كه آمده بود شاه‌مهره غرب در حفظ رژيم پادشاهي در ايران باشد، آن‌ چنان بازيچه دست امام قرار گرفت كه در خاطرات خود مي‌نويسد: به هارولد براون تأكيد كردم كه به حداكثر اطلاعات ممكن از تحركات خميني نيازمنديم. همه منابع موجود بايد دست به ‌كار شوند تا سر از كار او درآورند. عدم اطلاع از فعاليت‌هاي خميني برايمان تحمل كننده نبود.(4)
                      غرب با همه عظمت ابرقدرتي و ساختار اطلاعاتي خود در مقابل امام زانو زد. هايزر اضافه مي‌كند: يكي از چيزهايي كه واقعا براي ما مشكل مي‌آفريند اين است كه واشنگتن اطلاعيه روشني براي مقابله با بيانيه‌هاي خميني نمي‌دهد.(5)
                      امام نه تنها بر رژيم كهنسال پادشاهي در ايران مهر بطلان‌ زد بلكه طراحي‌هاي مديريت استراتژيك، مديريت بحران و بسياري از تئوري‌هاي حوزه مطالعات استراتژيك و مديريت بحران غربي را كه ساليان دراز آن را در مستعمرات خود تجربه كرده‌ بودند، به مسخره گرفت.
                      نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران

                      «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
                      صادق هدايت؛ بوف کور


                      • #12
                        روش‌هاي امام در مبارزه با غرب و رژيم پهلوي در ابتدا متوجه وحدت نظريه و تصميم‌گيري و مديريت ارگان‌هاي داخلي و خارجي نظام پادشاهي و رهبري‌هاي پشت پرده امريكا گرديد. امام اولين ضربه را بر اين وحدت وارد كرد و آن چنان تفرقه‌اي در اركان تصميم‌گيري شاه و حتي دولت كارتر ايجاد كرد كه در نوع خود بي‌نظير بود. داستان تضاد برژينسكي مشاور امنيت ملي كارتر با سايرونس ونس وزير امور خارجه و ويليام سوليوان در دربار شاه و تضاد الكساندر هيگ و ژنرال هايزر با ويليام سوليوان و خلاصه درگيري كارتر با همه اينها، توان وحدت استراتژيك امريكا را در مقابله با انقلاب اسلامي آن چنان مسدود كرد كه هايزر در خاطرات خود بارها تكرار مي‌كند كه علت اصلي شكست مديريت بحران امريكا در جريان سقوط رژيم پادشاهي عدم توانايي نيروهاي استراتژيك امريكا در شناخت صحيح از اوضاع ايران، انقلاب اسلامي و رهبري امام خميني بود.
                        الكساندر هيگ فرمانده كل قواي متحدين در اروپا كه هايزر معاون او بود مي‌نويسد: وقتي هايزر وارد ايران شد با حوادث تراژيك و حماسه‌اي روبه‌رو شد كه نشان مي‌داد چگونه ترديد واشنگتن در تحليل انقلاب اسلامي و ناتواني در مقابله با رهبري‌هاي امام خميني بزرگ‌ترين فاجعه را براي امريكا به ‌وجود مي‌آورد. فاجعه از دست دادن سرسپرده‌‌ترين و ثروتمند‌ترين مشتري كالاهاي نظامي و تئوري‌هاي نظامي‌گري غرب در منطقه حساس خاورميانه يعني رژيم شاه.

                        غرب نه ‌تنها بزرگ‌ترين متحد خود را از دست داد بلكه در تئوري‌هاي انقلاب اسلامي استحاله ايدئولوژيك شد و به ناگهان معروف‌‌ترين شعار‌هاي ليبرال ـ دموكراسي و سوسيال ـ دموكراسي غرب كه با آنها دنيا را به دو قطب تقسيم كرده و به جهالت رهبران جهان سوم مي‌خنديدند، رنگ باخت. انقلاب اسلامي ادعاي حقوق بشر، دموكراسي، پلوراليسم، آزادي و بسياري از مفاهيم فريبنده را بي‌اعتبار كرد.
                        همه چيز در غرب و در داخل دست به دست رژيمي داده بود كه نه ‌تنها مردمش هيچ مشروعيت قانوني و ديني براي آن قائل نبودند بلكه از بدو پيدايش تا آخرين لحظه نيز دستش به خون هزاران اتباع كشورش آلوده بود. رژيمي كه با نابودي منابع ملي، ثروت‌‌هاي عمومي و سركوب انديشه‌ها، افكار، آزادي‌ها، حقوق اجتماعي و فردي و حتي استعدادي‌هاي ايران بازدهي‌اي جز ويراني و فقر براي ملت خود نداشت.
                        امريكا و اروپا به توهم سال 1332 آمده ‌بودند كه با مداخله در سرنوشت تاريخي ملت ايران بار ديگر نظام استبدادي را در ايران زنده نگه ‌دارند، اما نفهميده ‌بودند كه نه ايران انقلاب اسلامي، ايران دوره جنبش ملي نفت بود و نه رهبري انقلاب اسلامي هيچ شباهتي به رهبران جنبش ملي نفت داشتند.
                        انقلاب اسلامي نشان داد كه شاهرگ حياتي غرب در خاورميانه خوابيده است و اگر مردم اين منطقه بيدار شوند و به حقوق انساني خود آگاهي يابند، تورم، بحران انرژي، بحران بدهي و ركود اقتصادي بين‌المللي، بحران حقوق بشر، آزادي و دموكراسي سراسر غرب را فراخواهد گرفت.
                        هيگ مي‌نويسد: نتيجه بحران ايران فراتر از تعيين سرنوشت شاه رفت. باعث افزايش ديگر در قيمت نفت شد و دوره تورمي ديگري به ‌وجود آورد، بحران بدهي و ركود اقتصادي بين‌المللي را به ‌وجود آورد كه هنوز ما از آن بهبود پيدا نكرديم... پرستيژ و اعتبار امريكا را كاهش داد و ما را در جريان گروگانگيري ... تحقير نمود.(6)
                        انقلاب اسلامي اسطوره ابرقدرتي امريكا را از هم پاشيد. چقدر ساده‌لوح بودند، آنهايي كه تصور مي‌كردند اگر امريكا اراده كند مي‌تواند جلوي وقوع انقلاب اسلامي را بگيرد. امريكا اراده كرد اما اراده امريكا در مقابل اراده امام خميني و ملت ايران چيزي نبود.
                        امريكا براي كمك به رژيم شاه و تحت فشار قرار دادن امام خميني در عراق و فرانسه به هر وسيله‌اي متوسل شد اما در مقابل استراتژي‌ها و تاكتيك‌هاي مبارزاتي امام نتوانستند كاري از پيش ببرند. غرب ابتدا تصور مي‌كرد كه با اخراج امام از عراق و دور كردن او از مرز‌هاي ايران مي‌تواند بر بحران غلبه كند و بلا را از دامن رژيم پادشاهي و شاه فاسد دور سازد.
                        بر همين اساس روابطي را با رژيم صدام حسين برقرار كردند و بر اساس توافقاتي امام را در معرض فشار‌هاي زيادي قرار دادند تا يا از فعاليت‌هاي سياسي خود عليه رژيم پهلوي دست بردارد يا خاك عراق را ترك كند.
                        اقتدار امام در شيوه مبارزه آن چنان وحشتي در غرب ايجاد كرد كه حتي دشمنان خوني را نيز به وحدت كشاند تا جلوي جنبش اسلامي در حال نضج را سد نمايد. رژيم شاه و رژيم صدام كه دشمنان خوني يكديگر بودند در مقابله با نهضت امام خميني به وحدت رسيدند.
                        گزارشات دفتر سرويس ويژه ايران در عراق و در نهايت فراهم‌كردن زمينه‌هاي سفر فرح (شهبانو) به عراق در آبان سال 57 از جمله سياست‌هاي اين اتحاد نامقدس و ناپايدار بود. رژيم شاه و امريكا بزرگ‌ترين خطاي استراتژيك خود را در اخراج امام از عراق مرتكب شدند. امام يك رهبر استراتژيك بود و رهبران استراتژيك از فرصت‌ها به نحو احسن استفاده مي‌كنند. اخراج امام از عراق دقيقا همان فرصتي بود كه امام منتظر آن بود.
                        شاه با وجودي‌ كه امام خميني را مي‌شناخت فريب مشاوران كم عقل خود را خورد و وارد فرايند شتاب‌آلود سقوط شد. او كه به هايزر گفته بود من از اين مي‌ترسم كه غرب به طور كامل معني اين تهديد را كه آيت‌الله خميني گفته من سلطنت پهلوي را نابود خواهم كرد، متوجه نشود و آن را در حد يك مسأله مذهبي يا سياسي كوچكي تلقي كند و اگر اين‌گونه فكر كند اشتباه خواهد كرد(7)، خود مرتكب اين اشتباه بزرگ شد و امام را به سوي يك موقعيت استراتژيك سوق داد.
                        دومين خطاي استراتژيك شاه و غرب اين بود كه مقامات كويتي را وادار كردند كه از پذيرش امام در كويت سر‌باز زنند.
                        اما در يك مبارزه استراتژيك با متفكري چون امام، مگر مي‌توان دو خطاي استراتژيك مرتكب شد؟ دست سرنوشت امام را به فرانسه برد و هيچ‌كس جز خود امام در تعيين اين مقصد دخيل نبود. اگر چه عده‌اي تلاش كردند در انتخاب فرانسه به عنوان يك موقعيت استراتژيك خود را سهيم بدانند اما امام وارد فرايندي از مبارزه شده‌ بود كه براي او فرقي نداشت در كجاي زمين قرار بگيرد. امام رهبري بود كه براي مبارزه وابسته به زمين نبود.
                        او وقتي وارد فرانسه شد خيلي‌ها تصور مي‌كردند با دور شدن او از يك سرزمين اسلامي و وارد شدن به كشور پر هياهويي چون فرانسه در فرايندي از دنياي پرغوغاي غرب محو خواهد‌ شد.
                        آنتوني پارسونز سفير انگليس در دربار شاه مي‌نويسد: آيت‌الله خميني با انتخاب يك پايتخت غربي كه از تمام امكانات ارتباطي مدرن جهان برخوردار بود و خبرنگاران رسانه‌هاي خبري از چهار گوشه دنيا در آن حضور داشتند پرشنونده‌‌ترين منبر خطابه جهان را در اختيار گرفت. منبري كه هرگز در يك كشور اسلامي مانند سوريه و الجزاير در اختيار او قرار نمي‌گرفت. در واقع اشخاصي مانند خود من كه فكر مي‌كردند خميني با خروج از دنياي اسلام و انتخاب پايتخت يك كشور مسيحي براي فعاليت‌هاي خود عليه شاه راه خطا پيموده ‌است خود مرتكب خطا و اشتباه بزرگي شده بودند. (
                        پارسونز از جمله كساني بود كه در قانع‌ كردن رژيم شاه براي فشار آوردن عراق جهت اخراج امام خميني از عراق مؤثر بود. اما وقتي مديريت استراتژيك امام را در اين كشور مسيحي ديد متوجه خطاهاي استراتژيك خود شد. هايزر مي‌نويسد: خميني از عراق اخراج شد و به ويلايي در نوفل لوشاتو حومه پاريس رفت و از آنجا فشار‌هاي برنامه‌ريزي شده و سازمان‌يافته‌اي عليه شاه وارد كرد... او جنگ بدون اسلحه، يعني جنگ اعتصاب به راه انداخته‌ بود، مهمات او اعلاميه‌ها و نوار‌هاي قاچاق بود، اسلحه او بلندگوهايي بودند كه در مساجد نقاط مختلف ايران نصب مي‌شد. (9)
                        وقتي رژيم شاه و غرب متوجه خطاي استراتژيك خود در اخراج امام از فرانسه شدند انواع روش‌ها را از كنترل تلفن، فشار بر اطرافيان، ناراضي كردن همسايه‌ها و حتي پرداخت رشوه‌هاي كلان به مأموران سرويس اطلاعاتي فرانسه براي ايجاد اختلال در فعاليت‌هاي امام و يا تبليغ به نفع رژيم پهلوي را به ‌كار گرفتند. در اسناد ساواك گزارش‌هاي جالبي از اخاذي كنت الكساندر دومرانش رئيس سرويس فرانسه از رژيم شاه وجود دارد.
                        اين فرد با گرفتن پول‌هاي كلاني به صورت مستمري ماهانه به شاه قول داده بود كه فعاليت‌هاي امام را در فرانسه كنترل و اخبار آن را به تهران ارسال كند ولي ظاهرا علي‌رغم دريافت مبالغ كلان، نتوانسته‌ بود اطلاعات ارزشمندي ارسال كند و در نهايت رژيم شاه عصباني شده و مستمري اين فرد را قطع كرد.
                        همچنين در گزارش‌هاي ساواك اطلاعاتي از اخاذي و بهره‌برداري سرويس اطلاعاتي غرب و فرانسه از رژيم شاه براي گرفتن امكاناتي جهت جنگ در زئير، عمليات پنهان سرويس اطلاعاتي فرانسه در زئير و تأمين هزينه‌هاي اين عمليات توسط شاه. تأمين هزينه‌هاي انتخاباتي حزب دست راستي اسپانيا عليه كمونيست‌ها و دست چپي‌ها و از همه مهم‌تر كمك مالي شاه به ژاك شيراك براي پيروزي در انتخابات عمومي ماه مارس 1978/1356 عليه ژيسكار دستن و غيره وجود دارد.
                        اين اسناد نشان مي‌دهد كه شاه به عنوان يك متحد استراتژيك غرب براي بقاي منافع استعماري دولت‌هاي غربي در مستعمرات افريقا مثل مراكش و زئير و يا پيروزي دولتمردان اروپايي چه هزينه‌هاي كلاني را از سرمايه‌هاي ملت ايران به جيب حاميان غربي خود مي‌ريخت تا رژيم پوشالي خود را حفظ كند. رژيمي كه اگر مي‌خواست بخشي از اين سرمايه‌هاي كلان را براي ملت خود هزينه مي‌كرد، بي‌ترديد اوضاع حكومتي وي اين ‌چنين متزلزل نمي‌گرديد و رابطه ملت با او به‌ كلي منقطع نمي‌شد.
                        شاه ايران حاضر بود ميليون‌ها دلار براي نابودي مخالفان خود در خارج هزينه كند اما يك ريال آن را در داخل صرف آباداني مملكت نكند. اهميت چنين رژيمي براي غرب كه بخشي از ريخت و پاش‌هاي تبليغاتي يا دخالت‌هاي نظامي خود در سرنوشت ملت‌هاي ديگر را از طريق اين رژيم‌ها تأمين مي‌كردند به خوبي مشخص بود. رژيم شاه براي دور كردن امام از فرانسه حتي امكان انتقال او به امريكا را با سرويس اطلاعاتي فرانسه به مذاكره مي‌گذارد اما به جايي نمي‌رسد.
                        در اسناد ديگري كه از ساواك به ‌دست آمد توطئه ديگري كه بين رژيم شاه با سرويس اطلاعاتي فرانسه براي خاموش كردن صداي امام مورد مذاكره قرار گرفت انتقال امام به ايتاليا و كشتن امام در آنجا بود.
                        كنت دومرانش در ملاقاتي كه با كاوه معاون اطلاعات خارجي ساواك در فرانسه دارد به كاوه پيشنهاد مي‌كند كه وسايل رفتن امام را به ايتاليا فراهم كنيم و با استفاده از هرج و مرجي كه در ايتاليا حاكم است عوامل ايران مي‌توانند به آساني او را از بين ببرند.
                        نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران

                        «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
                        صادق هدايت؛ بوف کور


                        • #13
                          امام در چنين بحراني و در چنين دنياي پر از توطئه و دسيسه و مزدوري، تنها به پشتوانه ملت ايران يك انقلاب اجتماعي بزرگ را رهبري كرده و راه نجات را براي ملت ايران از شر ديكتاتوري باز مي‌كند.
                          امام مانند يك متفكر استراتژيك و با اتكال به خدا‌، تمام نقاط ضعف رژيم شاه را عليه اين رژيم بسيج مي‌كند و يكي پس از ديگري ضربات خود را بر سيستم عصبي و قدرت برنامه‌ريزي مخالفان انقلاب اسلامي وارد مي‌سازد. هايزر در خاطرات خود مي‌نويسد‌:‌ ما همه تلاش خود را به ‌كار گرفتيم تا امام را دو روز بيشتر در فرانسه نگه ‌داريم. مي‌دانستيم اگر او به ايران بيايد شيرازه رژيم پادشاهي از هم خواهد پاشيد و همه چيز به زيان ما نقش بر آب مي‌شود. (10)
                          امام با هوش سرشار خود متوجه اين نقطه ضعف شد و با اعلام پيوسته اينكه به ‌زودي به ايران خواهد آمد سيستم عصبي رژيم شاه را از كار انداخت. استراتژيست‌هاي امريكايي براي مقابله با امام بايد پيوسته خود را كنترل و به روز مي‌كردند. سؤالاتي از قبيل اينكه آيا نقص يا راه گريزي دارد؟ چه چيزي را جا انداخته‌ايم؟ آيا واقعا فكر همه احتمالات ممكن را كرده‌ايم؟ و از اين قبيل سؤالات پيوسته و خسته ‌كننده امان تفكر را از رژيم شاه و امريكا سلب كرد.
                          حركت امام در جلب قلوب افسران رژيم شاه، برنامه‌ريزي‌هاي فرستادگان امريكا را كه بر روي كودتا در آخرين مرحله سازماندهي شده بود نقش بر آب كرد. هيچ روزنه‌اي براي شناخت و تحليل اين رفتار‌ها وجود نداشت.
                          كابوس بازگشت قريب الوقوع امام به وطن، ارتش شاه را متزلزل كرد. هايزر مي‌نويسد: آنها (افسران شاه) ‌شروع كردند به حدس زدن درباره حركت بعدي خميني. اين موضوع به يك بحث بسيار تند و فشرده‌اي تبديل شد. آنها مطمئن بودند كه او به زودي خواهد‌آمد. چه چيزي او را باز مي‌دارد؟ چرا او اكنون بر‌نمي‌گردد؟ بحث طوري شد كه من مجبور شدم كمي تند شوم... نگراني در خصوص بازگشت خميني تقريبا قابل كنترل نيست. (11)
                          امام راه را بر رژيم شاه و امريكا بست. آرزوي يك تماس مستقيم با او بر دل امريكا ماند. آنها از اينكه مي‌ديدند اين پيرمرد سر هيچ چيزي با آنها معامله نمي‌كند كلافه بودند. هايزر در خاطراتش مي‌نويسد: چرا خميني توجهي به اين همه توصيه‌هاي پيروان خود نمي‌كند؟... در خلال پنج الي شش ماه گذشته او تصميماتي گرفته كه به نظر عاقلانه نمي‌رسد و حتي مورد مخالفت مشاورانش واقع شده ‌بود اما عجيب بود كه بعدا درست بودن آنها اثبات شده است. (12)
                          پارسونز مي‌نويسد: به تدريج اين موضوع روشن شد كه كليد حل بحران نه در دست رهبران جبهه ملي، نه گروه‌هاي افراطي چپ و راست و نه حتي در دست دولت است. آينده به روش رهبران مذهبي بستگي داشت. آيا دكترين بنيادگرايانه و ضد پهلوي خميني همه چيز را زير و رو خواهد‌كرد يا هنوز شانسي براي آيت‌الله‌هاي معتدل قم و مشهد باقي مانده است كه با اجراي دقيق اصول قانون اساسي سال 1906 و محدود ساختن اختيارات شاه بحران را فيصله دهند؟ (13)
                          شاه محور رابطه سيستماتيك ايران با غرب بود كه بركناري ناگهاني‌اش خلائي ايجاد كرد كه پركردنش مشكل‌‌ترين كار براي غرب بود. تاج نظام پادشاهي ديگر در ايران فروغي نداشت. انقلاب اسلامي معجزه‌اي بود كه در فاصله كمتر از چند ماه توهم جزيره ثبات رژيم شاه براي غرب را در منطقه پرآشوب خاورميانه بر هم زد. انقلاب اسلامي رژيمي را ساقط كرد كه سال‌ها موفق شده ‌بود هم مردم خود را فريب دهد و هم جهان پيرامونش را. جهاني كه تصور مي‌كرد نظام پادشاهي در ايران نظامي نيرومند، پرجاذبه، توانمند با نيروهاي مسلح آماده و آموزش‌ديده و مجهز و درآمد‌هاي اقتصادي هنگفت و مطمئن راه ترقي و پيشرفت را بر ملت خود مي‌گشايد اما وقتي انقلاب اسلامي به پيروزي رسيد همه ديدند كه از ايران جز ويرانه‌اي برجاي نمانده است. عظمت كار امام خميني اين بود كه نهال جمهوري اسلامي را در شوره‌زار استبداد مشروطه سلطنتي به ‌بار‌ نشاند.
                          نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران

                          «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
                          صادق هدايت؛ بوف کور


                          • #14
                            انقلاب اسلامى و بازآفرينى هويت اسلامي

                            از ديدگاه نوشتار حاضر حركتى كه با محوريت انقلاب اسلامى در احياى هويت اسلامى شكل گرفته است، در شرايط جديد جهانى با توجه به دو پديده ظهور پسامدرنيسم و جهانى شدن از فرصتهاى بيشترى در آينده برخوردار خواهد بود.


                            هويت مبناى هم‌شناسى و واشناسى انسانها بوده و تعيين كننده گرايشات و رفتارهاى آدميان است. به رغم ديدگاههاى گوناگون در چيستى هويت، هويت كانون تحليل‌هاى گفتمانى نيز مي‌باشد. انقلاب اسلامى ايران به عنوان يك گفتمان توانست با تمسك به هويت اسلامى و احياى آن در ميان رقبا و جريانهاى مختلف معارض با رژيم پهلوى برترى يافته و پيروز شود. هويت اسلامى ريشه در صدر اسلام، شخص پيامبرص، آيين وي، قرآن كريم و نيز اهل بيت ع او دارد. هويت اسلامى امرى رسوب شده و نهادينه شده در وجود مسلمانان بوده است و به رغم تفوق جريانات غربگرا در جهان اسلام، مردم مسلمان با تمسك به هويت اسلامى و احياى آن با رد هويتهاى تحميلى جديد، با بازگشت به هويت اسلامى انقلاب اسلامى را آفريدند. از سوى ديگر انقلاب اسلامى خود به احياى هويت اسلامى در جهان اسلام كمك نموده است. از ديدگاه نوشتار حاضر حركتى كه با محوريت انقلاب اسلامى در احياى هويت اسلامى شكل گرفته است، در شرايط جديد جهانى با توجه به دو پديده ظهور پسامدرنيسم و جهانى شدن از فرصتهاى بيشترى در آينده برخوردار خواهد بود.


                            انقلاب اسلامى ايران در تاريخ معاصر نقطه عطفى در احياء و بازگشت مسلمانان به هويت اسلامى خويش است. ويژگى عمده و اساسى دوران معاصر چالشهاى بنيادين ناشى از تهاجم فرهنگ و تفكر مدرن غربى به جهان اسلام بوده است. جهان اسلام همانند ديگر مناطقى كه در طول دوره استعمار تحت سيطره و تسلط غربيان قرار گرفتند، چنين چالشهايى را در دو سدة اخير تجربه كرده است. اين امر سبب گرديد تا بخش قابل توجهى از بدنه مفكره جوامع اسلامى مجذوب آرمانها و اصول دنياى غرب مدرن گشته و حتى شعار پيروى مطلق از دنياى غرب را در نظر و عمل مطرح سازند.
                            مهمترين نمود چالش فكري- فرهنگى دنياى غرب را مي*توان در بحران هويت جوامع اسلامى مشاهده كرد. تجزيه عمده قلمرو اسلامى در پى شكست دولت عثمانى در جنگ جهانى نخست، و شيوع آموزه*ها و انديشه*هاى غربى از جمله ملي*گرايى سبب گرديد تا مسلمانان با حاشيه قرار دادن هويت مشترك اسلامى خويش عملا خود را با هويتهاى محلي- ملى تعريف نموده و قدمى ديگر از آرمان امت واحده اسلامى دور گردند. اگر كليت چالش فكرى و فرهنگى غرب را نخستين چالش عمده هويت اسلامى در دوران معاصر بدانيم، بدون ترديد ملي*گرايى و ناسيوناليسم قرن بيستم نيز در راستاى سيطره تفكر و فرهنگ غربي، چالش نخست را تكيمل و عميقتر نموده است. به بيان ديگر، گفتمان مدرنيسم غربى به صورتى كه پس از معاهده وستفالى تجلى يافت، ملي*گرايى را در سراسر جهان ترويج نموده و آن را امرى بديهى و ضرورى معرفى قلمداد نمود. در جهان اسلام نيز دنياى استعمارى غرب كوشيد تا به منظور تضعيف بيشتر و شكستن وحدت جهان اسلام و در راستاى سياست ايجاد تفرقه* به ترويج ملى گرايى پرداخته و با برجسته ساختن هويت ملى در برابر هويت فراگير و مشترك اسلامى جهان اسلام را به خود مشغول داشته و از انديشه مقابله جويى با دشمن مشترك استعمارى باز دارد. ظهور دولت- ملتهاى كوچك در قلب جهان اسلام با زوال امپراتورى عثمانى و نيز تجزيه ديگر كشورهاى اسلامى در آفريقا، خاورميانه، شبه*قاره و جنوب شرق آسيا همگى در اين راستا قرار داشته است. تجزيه قلمرو اسلامى و تأسيس دولتهاى جديد، اما كوچك اسلامى مستلزم تعريف مجدد و تمايز ميان آنها بود. اين دولتها به دليل ابهامات ناشى از تقسيمات مرزى و حدود و ثغور قلمرو خويش كه استعمار نقش اساسى در آن ايفا داشته است، غالبا درگير منازعه با يكديگر بوده و در نتيجه نيازمند تعاريف جديدى از خود بودند تا از همتايان جديد و هم*كيشان قديمى خويش تمايز يابند. عملا هويت ملى به يارى آنان شتافت و آنها مشتاقانه از آموزه *ملي*گرايى غربى تبعيت نمودند. نتيجه همگى اين تحولات افول هويتهاى غالب پيشين و ظهور هويتهاى جديد يا بازآفرينى هويتهاى باستانى ماقبل اسلامى در جهان اسلام بود.
                            اما به رغم گذشت بيش از يك سده از حاشيه*اى شدن هويت اسلامى و تجربه ملي*گرايى و هويتهاى ناشى از آن در جهان اسلام، عملا مسلمانان نتوانستند هويت*هاى جديد را با هويت دينى خويش پيوند زده و در نتيجه گاه به گاه با بحرانهاى ناشى از آن مواجه بودند. تجربه تلخ تداوم استعمار و سيطره آنها بر بلاد اسلامى و عملكرد آنها به اشكال متفاوت در قالب استعمار جديد، رشد حركتهاى رهايي*بخش، ناكارآمدى دولتهاى دست*نشانده و وابسته غربى و در نهايت فرايند گسترش ارتباطات ميان بخشهاى از هم جدا افتاده امت اسلامى و بويژه بحرانهاى مشتركى چون تجربه اشغال فلسطين و اقدامات مشترك ناكام دولتهاى اسلامى در پى آن و در نهايت افول ايدئولوژيهايى چون سوسياليسم كه تا مدتى توانست برخى از مسلمانان را از بازگشت به هويت اسلامى باز دارد، همگى شرايط جديدى را در جهان اسلام بوجود آورد كه شعار احياى تفكر و هويت اسلامى كه در طول دو سده مبارزه مصلحان جهان اسلام سرداده شده بود، عملا در دهه*هاى انجامين سده بيستم به بار نشسته و مسلمانان تجربه جديدى از بازگشت به هويت اسلامى را در انقلاب اسلامى ايران شاهد باشند. چنين تجربه*اى به سرعت مورد توجه ديگر بخشهاى جهان اسلام قرار گرفت. در پى اين تحولات، غرب احياى هويت اسلامى را خطر جديدى پس از افول خطر بلوك شرق، پيشاروى خود احساس نمود. تحولات اواخر قرن بيستم و بحرانهاى درونى در مدرنيسم غربى و ظهور جريان در حال گسترش تفكر پسامدرن و نيز پديده جهانى شدن چنين وضعيتى را برجسته*تر و حادتر نموده است. چنين تحولاتى سبب گرديد كه آمريكائيان به عنوان مدعيان رهبرى دنياى غرب از خطر جديد اسلامى در پى شكست بلوك شرق در جنگ سرد سخن گفته و ايده*هايى چون برخورد تمدنها را مطرح سازند و در پى آن با كمك به ظهور جريانهاى اسلامى افراطى چون طالبان و القاعده سعى نمودند از آنها در بدنام سازى جهان اسلام بهره جويند. چنين تحولاتى را مي*توان از جمله تبعات و آثار مستقيم يا غير مستقيم احياى هويت اسلامى دانست كه سرآغاز آن انقلاب اسلامى ايران بوده است.هويت اسلامى ريشه در صدر اسلام دارد. براى تعريف دقيق آن و چگونگى عملكرد انقلاب اسلامى در احياى آن در جهان اسلام ما نيازمند تعريف دقيق و تعيين مراد از هويت هستيم. از اين رو سعى خواهم كرد با مرورى اجمالى بر تعاريف ونظريه*هاى هويت، با بهره*گيرى از مفاهيم تحليل گفتمان لاكلا و موفه چگونگى احياى هويت اسلامى را در جهان امروز در پرتو انقلاب اسلامى ايران توضيح دهم.

                            چيستى هويت: ديدگاهها و نگرشها

                            هويت يا “identity” هر چند مفهومى جديد است و در مطالعات جامعه شناختى دو سده اخير به يكى از مباحث مهم جامعه شناسى تبديل شده است، اما بحثى ريشه*دار در تاريخ بشرى است و اديان، مكاتب و انديشمندان بسيارى در صدد پاسخ بدان برآمده*اند. هويت در بردارنده دو بعد متناقض نماست: بعد همسانى و بعد تمايز. اولين معناى آن بيانگر مفهوم تشابه مطلق است: اين با آن مشابه است. معناى دوم آن به مفهوم تمايز است كه با مروز زمان سازگارى و تداوم را فرض مي*گيرد. به اين ترتيب به مفهوم شباهت از دو زاويه مختلف راه مي*يابد و مفهوم هويت به طور هم زمان ميان افراد يا اشياء دو نسبت محتمل برقرار مي*سازد: از يك طرف شباهت و از طرف ديگر تفاوت (جنكينز، 1381: 5).
                            در جامعه شناسى تعاريف مختلفى از هويت ارائه شده است. مانوئل كاستلز معتقد است: "هويت سرچشمه معنا و تجربه براى مردم است.... برداشت من از هويت، در صورتى كه سخن از كنشگران اجتماعى باشد، عبارت است از فرايند معناسازى بر اساس يك ويژگى فرهنگى يا مجموعه به هم پيوسته*اى از ويژگيهاى فرهنگى كه بر منابع معنايى ديگر اولويت داده مى شود." (كاستلز،1380،ج2: ص22). تاجفل هويت اجتماعى را با عضويت گروهى پيوند مي*زند و آن را متشكل از سه عنصر مي*داند: عنصر شناختي (آگاهى از اين كه فرد به يك گروه تعلق دارد)، عنصر ارزشي (فرضياتى در باره پيامدهاى ارزشى مثبت يا منفى عضويت گروهي)، و عنصر احساسي (احساسات نسبت به گروه و نسبت به افراد ديگرى كه رابطه*اى خاص با آن گروه دارند). بر اين اساس هويت اجتماعى از ديدگاه تاجفل عبارتست از: "آن بخش از برداشت يك فرد از خود كه از آگاهى او نسبت به عضويت در گروه (هاي) اجتماعى همراه با اهميت ارزشى و احساسى منضم به آن عضويت سرچشمه مي*گيرد" (به نقل از: گل*محمدي، 1381: 222).
                            در دائره المعارف علوم اجتماعى هويت چنين تعريف شده است: «هويت اجتماعى در كلي*ترين مفهوم آن به خودآگاهى يك شخص در ارتباط با ديگرى اشاره دارد. با وجود اين در روانشناسى اجتماعى بر يك مفهوم خاص*تر، يعنى خودآگاهى در چارچوب عضويت يك فرد در گروه*هاى اجتماعى مختلف، دلالت مي*كند.» (Kuper(s),1996:789)
                            هويت با معنايى كه شخص براى زندگى خود مي*يابد، پيوند مستقيمى دارد. شايد بتوان اين نكته را با اصطلاح واژگان نهايي[2] ريچارد رورتى بهتر توضيح داد. از نظر رورتى واژگان نهايى واژگانى است كه هنگامى كه از كسانى خواسته مي*شود از اميد، عقايد و آرزوهايشان تبيين*هايى ارائه دهند، مجموعه*اى از كلمات و عبارات را دارند كه بدانها متوسل مي*شوند. اينها، همان واژگان نهايى هستند. ما داستان خودمان را بوسيله اين واژگان نقل مي*كنيم. آنها بدين دليل نهايى هستند كه فراتر از آنها تكرار مكررات، جزميت يا سكوت وجود دارد (Rorty,1989:73). واژگان نهايى يك مسلمان همان اسلام است و از اين رو اسلام براى او هويت بخش است.
                            از منظرى ديگر مي*توان از مفاهيم و چارچوبهاى تحليل گفتمانى در تبيين مسأله هويت استفاده كرد. هويت در كانون مباحث تحليل گفتمان قرار دارد. عمده ترين مباحث تحليل گفتمانى را در مباحث سياسى لاكلا و موفه با الهام از مباحث ديرينه شناسى و تبارشناسى فوكو ارائه نموده*اند. هر چند مناقشات جدى در مبانى سازندگرايى اجتماعي[3] و ضدمبناگرايي[4] تحليلهاى متأخر گفتمانى (نك: هوارث، از جمله رهيافت لاكلا و موفه وجود دارد، اما مي*توان از برخى از مفاهيم رهيافت آنها در تبيين بحث حاضر بهره گرفت. برخلاف نظريه*هاى كلاسيك عصر مدرن، هيچ كدام از رويكردهاى متأخر تحليل گفتمان نگرش سنتى به فرد به عنوان يك سوژه خودمختار را نمى‏پذيرند.
                            در تحليل گفتمانى لاكلا و موفه سوژه، هويت خود را از طريق بازنمايى در يك گفتمان و انتساب به يك موقعيت گفتمانى مى‏يابد. گفتمان‏ها با تشكيل زنجيره‏هاى هم‏ارزى و تفاوت[5] كه در آنها نشانه‏ها مرتب شده و در تقابل با زنجيره‏هاى ديگر قرار مى‏گيرند هويت را به طور رابطه‏اى شكل مى‏دهند. منطق هم‏ارزى و تفاوت كه در قالب ايجاد زنجيره‏ى هويت‏هاى هم‏ارز در ميان عناصر مختلف عمل مى‏كند در پى تبيين روابط غيريت‏سازانه‏اى[6] است كه ساختار فضاى سياسى حاكم بر جامعه آن را تعيين مى‏كند. در اين فرآيند، هويت‏هاى خاصى در كنار هم به صورت خطى مرتب مى‏شوند و در مقابل هويت‏هاى منفى ديگرى قرار مى‏گيرند كه به نظر مى‏رسد تهديد كننده‏ى آنها باشند (دووس، 2003: 165 ؟؟؟). تحليلهاى گفتمانى براى بيان چگونگى ساخته شدن هويتها از مفهوم دريدايى بيرونِ سازنده[7] بهره مي*گيرند. حدود يك گفتمان در ارتباط با بيرونِ تهديد كننده‏اى ساخته مى‏شوند كه هويت درون را مسدود مى‏كند، اما در عين حال پيش شرطى براى ساختنِ هويت درون است (Howarth,2000: 43
                            نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران

                            «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
                            صادق هدايت؛ بوف کور


                            • #15

                              از منظر تحليل گفتماني، هويت‏ها محصول و نمود عينى گفتمان‏ها بوده همانند آنها تغييرپذير هستند. در شكل‏گيرى هويت گفتمانى گروه، آن ديگرى كه ما به واسطه‏ى در تقابل قرار دادن خود با آن، خود را مى‏شناسيم طرد مى‏شود و در عوض تفاوت‏هاى درون گروهى ناديده گرفته مى‏شوند... از اين رو تشكيل گروه عملى سياسى است (Jorgensen & Philips, 2002:44).
                              تعريفى كه از انسان و افراد در درون يك گفتمان به صورت ايجابى شكل مي*گيرد، حاكى از مفصل بندى درونى آن گفتمان مي*باشد. هر گفتمانى بر اساس چينش مفاهيم در درون مفصل*بندى آن و نيز نقش تأثير گذار دال مركزى آن تعاريف خاصى از هويت افراد و جايگاه و ويژگيهاى آنها ارائه مي*دهد. در گفتمان انقلاب اسلامي، اسلام دال مركزى قرار گرفته و در نتيجه نوع انسان شناسى و ويژگيهايى كه از انسان در آن مفصل بندى شكل مى گيرد، شاكله هويت افراد را رقم مي*زند. به تعبير بابى سعيد، "طرح اسلام*گرايى اساسا مصمم است كه از اسلام دال برتر نظم سياسى بسازد.... تبديل يك دال به دال برتر مساوى است با ايجاد وحدت و هويت يك كل و اجزايش. براى اسلام گرايان، دال برتر اسلام است" (بابى سعيد، 1378: 57).
                              اسلام پيش از شكل*گيرى گفتمان اسلام*گرايى يا انقلاب اسلامي، دال شناورى بوده است كه اسلام*گرايان سعى نمودند بر اساس منطق هم ارزى و تفاوت با معنابخشى به آن و مفصل*بندى مجدد آن در گفتمان خويش و در نهايت تبديل آن به يك دال مركزى هويت كلى گفتمانى خود را شكل دهند. تمسك به اسلام از سوى مسلمانان در اينجا بر اساس منطق هم*ارزى آنها را در يك رديف قرار داده و منطق تفاوت نيز آنها را از انسان مدرن غربى متمايز مي*سازد. از اين رو در تعريف هويت اسلامى مي*بايست به دال مركزى اسلام و چگونگى مفصل بندى و چينش آن با نشانه*هاى ديگر در گفتمان اسلام*گرايى پرداخت. چنين تركيبى در درون خود ضمن تعريف هويت كلان گفتمانى و نفى اغيار، ويژگيها و جايگاه افراد را در درون خود معين و مشخص خواهد نمود.

                              خاستگاه و تكوّن هويت اسلامي

                              ريشه و خاستگاه هويت اسلامى را بايد در معنايى جست كه شخص خود را با پيوند زدن به پيام آسمانى اسلام تعريف مي*كند. براى يافتن چنين تعريفى از هويت اسلامى مي*بايست چگونگى شكل*گيرى نخستين جامعه اسلامى را در صدر اسلام جستجو كرد. جامعه اسلامى با نزول دعوت الهى و آغاز بعثت در سال 13 قبل از هجرت آغاز گرديد. اجتماع كوچك سه نفرى پيامبر گرامى اسلامص و دو نخستين پيرو وي، علي ع و خديجه ع، در هنگام نماز جماعت در كنار كعبه، اولين تجلى هويت اسلامى در مكه بود. كانون هويت جديد اسلامى نيز پذيرش و پيروى از دعوت محمدص، آخرين پيامبر الهى بود. با گسترش مسلمانان و هجرت پيامبر گرامى اسلامص به يثرب هويت اسلامى شكل تثبيت يافته*اى پيدا مي*كند و حتى نام نخستين جامعه اسلامى به مدينه الرسولص تغيير مي*يابد. در اينجاست كه خط مايز اسلام و شرك و كفر برجسته مي*گردد و عملا نزول سوره كافرون در مكه و نيز آيه برائت در مدينه تجلى بخش تمايز مسلمانان از مشركان مي*گردد. مسلمانان با نزول تدريجى قرآن هويت منسجم*ترى يافته و چگونگى زندگى اسلامى را با تعاليم پيامبرص مي*آموزند. قرآن، شخص پيامبرص، و سنت وى در عصر رسالت همگى مرزهاى هويت مسلمانان را شكل مي*دادند. نفى محوريت تمايزات قبيله*اى و قومي- نژادى و محور قرار گرفتن تقوى و ايمان، امت واحده اسلامى را شكل داد كه تمايزات منطقه*اى قومى در آن حاشيه**اى بود. چنين امتى مايه فخر و مباهات خدا و رسول او بود. هذه امتكم امه واحده و انا ربكم فاعبدون (انبياء- 92).
                              با درگذشت پيامبر گرامى اسلام و بروز اختلاف ميان مسلمانان طبق منطق تفاوت جهان شيعى و سنى هويتهاى متمايزى در درون گفتمان اسلامى يافتند. مبناى چنين تمايزى نيز نقش و جايگاه اهل بيت ع و جانشينى آنان از پيامبر گرامى اسلام ص بود. از منظر شيعيان آنچه در ساختار هويت اسلامى برجسته بود و سفارش أكيد پيامبر گرامى اسلامص را در پى داشت توصيه به همراهى قرآن و عترت ع در كانون حيات و هويت اسلامى است. تمسك به كتاب و عترتع در سنت اسلامى نشانگر نقش كانونى آنها در ساختار هويت اسلامى است.
                              هر چند پس از پيامبرص خلافت اسلامى سعى نمود با ادعاى جانشينى پيامبرص قلمرو و هويت اسلامى را تجلى دهد، اما واقعيت اين است كه نهاد خلافت نتوانست عملا بازتاب و جامع دو عنصر اصلى هويت اسلامى يعنى كتاب و عترت باشد و در نتيجه با جدا افتادن آن دو، هويت اسلامى نيز دستخوش بحرانها و ناخالصيهايى گرديد كه سرآغاز آن به نخستين روزهاى رحلت پيامبر اسلامص برمي*گشت. البته در جهان شيعى برخلاف جهان غالب سنّى كه كانون هويت اسلامى را پس از پيامبرص در نهاد خلافت و شريعت يا سنت او مي*جست (نك: بابى سعيد،1379: 64-6، شيعه بر عمل به توصيه پيامبر گرامى اسلامى اصرار مي*ورزيد و هويت اسلامى را در قرآن و عترت ع جستجو مي*كرد. حديث شريف نبويص در تأكيد بر شناخت امام زمان را مي*بايست در اين راستا توضيح داد. حديث شريف ضرورت معرفت امام در كتب فريقين نقل شده است. طبق اين حديث پيامبر گرامى اسلامص فرمودند: من مات و لم يعرف امام زمانه مات ميته جاهليه (النعماني، بي**تا:129)، يعنى هرآنكه از دنيا برود اما امام زمان خود را نشناسد به مرگ جاهلى مرده است. چنين تأكيدى بر شناخت امام زمانه، تأكيدى بر روايت ثقلين است و نشان مي*دهد كه معرفت امام كانون هويت اسلامى را تشكيل مي*دهد.
                              به رغم تمايز هويت شيعى و سنى در جهان اسلام، چنين تمايزى بر اساس منطق هم ارزى و تفاوت در رويارويى با رقيب يا دشمن مشترك به مثابه "غير"، حاشيه*اى گشته و عملا هويت مشترك اسلامى مورد تمسك قرار مي*گيرد. شايد بتوان از اين طريق منطق همدلى و همراهى مسلمانان سنى را در جهان اسلام با انقلاب اسلامى ايران درك نموده و توضيح داد. نتيجه آنست كه جهان اسلام از منظر تحليل گفتمان لاكلا و موفه به مثابه امت واحده*اى تلقى مي*شود كه در باور و تمسك به پيام آسمانى اسلام و تعاليم حضرت محمد ص با يكديگر همدلى و اشتراك دارند.

                              چالشهاى هويت اسلامى در جهان معاصر

                              فرايند احياى هويت اسلامى را در عصر حاضر مي*بايست در راستاى چالشهاى شكل گرفته بر هويت اسلامى توضيح داد. بدون ترديد هويت اسلامى در طول تاريخ با چالشهاى مختلفى مواجه گشته است و هر كدام از آنها نيز تأثيرات خاص اما محدود خود را بر هويت اسلامى گذارده*اند. سرآغاز چنين تأثيراتى را مي*توان در خود صدر اسلام جستجو نمود كه با ارتحال پيامبر گرامى اسلامص و در فرايند عادى شدن اقتدار فرهمند پيامبرص در نگرش غالب سني، عناصرى از سنن جاهلى در وضعيت بازگشت قرار گرفتند. چنين عناصر هويت بخش عصر جاهلى در فرايند دعوت پيامبر و با خصلت سنت شكنى رهبرى فرهمند ايشان نفى شده بودند ( ؟؟See: Dabashi,). اما چنانكه وبر بخوبى توضيح مي*دهد (وبر، 1374: 402)، فرايند عادى شدن رهبرى فرهمند در برخى موارد با بازگشت عناصر سنتى قبل از وى همراه است. شايد بتوان ملموس*ترين و سريعترين نمود چنين بازگشتى را، فراتر از نمودهاى اساسى آن در عصر امويان، در انتقال محل تجمع مسلمانان در مسجد در عصر پيامبرص به سقيفه بني*ساعده در نخستين روز ارتحال ايشان دانست.
                              در طول تاريخ اسلام چالشهاى مختلفى پيشاروى هويت اسلامى قرار گرفته است. برخى از چنين چالشهايى را مي*توان در بحران خلافت، روريارويى تمدن اسلامى با تمدنهايى ديگر چون تمدن ايران باستان و يونان باستان و بعدها تهاجم مغول به جهان اسلام مشاهده كرد (نك: ولايتي،137. هيچكدام از چالشهاى فوق عملا نتوانستند اساس هويت اسلامى را به چالش كشيده و تمدن و فرهنگ اسلامى توانست براحتى بر چالشهاى فوق فائق آمده و به بازسازى خود بپردازد. به بيان ديگر هويت اسلامى در مواجهه با چنين چالشهايى تداوم خود را حفظ نموده و خود را بازسازى و احيا مي*نمود. برجسته*ترين نمود چنين پايدارى را مي*توان در تهاجم مغول مشاهده كرد. به رغم شكست مسلمانان در برابر تهاجم مغول آنان به دليل تفوق فرهنگى و تمدنى خود توانستند براحتى و به سرعت مهاجمان و فاتحان نافرهيخته خود را در خود جذب و هضم نموده و به رغم مغلوب بودن در عرصه نظامى در عرصه فرهنگ و هويت غالب باشند (لويس، 1378: 33).
                              اما اساسي*ترين چالش را براى فرهنگ و هويت اسلامى مي*بايست در تهاجم فراگير و همه جانبه غرب مدرن به جهان اسلام جستجو كرد. بر خلاف مهاجمان پيشين غربيان هرگز همچون مغولان نوآموزان مستعدى براى فرهنگ و تمدن اسلامى در نيامده بلكه اساس فرهنگ و تمدن اسلامى را به چالش كشيدند. برخى به درستى بر ويژگى دو چالش معاصر براى فرهنگ و تمدن اسلامى اشاره كرده*اند. اين دو چالش انحطاط تمدن اسلامى و نيز تهاجم فراگير دنياى غرب مدرن به جهان اسلامى مي**باشد (نك: موثقي، 1374: 94). از اين حيث چالشهاى عمده و اساسى پيشاروى جهان اسلام را در طول قرون گذشته مي*توان صرفا در چالش نظامي، سوء عملكرد حاكمان و نيز اختلافات فرقه*اى و گاه قومى دانست. در تمامى اين دوران اسلام تنها راه حل باقى ماند. هر چند بر سر تفسير و تأويل صحيح آموزه*هاى اسلامى اختلافات جدى نيز بروز كرده است. اما در تمامى اين دوران مسأله اصلى و مركزى اسلام بوده است.
                              به رغم وجود چالشهاى متعدد و متنوع بر جهان اسلام در طول تاريخ اسلام، جهان اسلام در مواجهه با چالش دنياى مدرن غرب با چالشى اساسا متفاوت روبرو گشت. چالش تهاجم غرب مدرن اساس تمدن اسلامى را به چالش كشيد. اگر بخواهيم چالش مدرنيسم غربى را در جهان اسلام به شيوه*اى عميقتر و با الهام از مباحث انديشمندان پسامدرن توضيح دهيم، چالش اساسى مدرنيسم غربى بر جهان اسلام را مي*بايست با بهره*گيرى از اصطلاح واژگان نهايي رورتى توضيح دهيم. واژگان نهايى رورتى با دال مركزى لاكلا و موفه در تقارن مي*باشد. چنانكه گذشت واژگان نهايى آخرين كلمه و در واقع برترين كلمه*اى است كه در كانون هويت انسانها قرار مي*گيرد. از اين حيث مدرنيسم غربى كلمه نهايى مسلمانان را به چالش كشيد. چنين چالشى سبب گرديد تا بخش تحصيلكرده و فرهيخته جهان اسلام در راه نهايى بودن اسلام به ترديد افتاده و حتى برخى راه حل نهايى را نه در اسلام، بلكه در پيروى از تمدن و فرهنگ غربى جستجو كنند. هر چند بدنه اصلى جامعه اسلامى همراه با نهادهاى دينى و حوزوى وفادار به هويت اسلامى باقى ماندند، اما بدنه سازمان دهنده و تدبير كننده جوامع اسلامى عملا به ترديد افتاده و برخى رنگ و بوى غربى گرفته و به انفعال و خودباختگى در برابر غرب افتادند و برخى ديگر چاره را در بازگشت به عصر باستانى ماقبل اسلامى جستجو كنند.
                              چنين وضعيتى را مي*توان وضعيت مواجهه يا تجربه جهان اسلام با مسأله انحطاط دانست. معيار انحطاط در اينجا به معنايى كه نظريه*پرداز نظريه*هاى زوال و انحطاط مطرح كرده* است، نمي*باشد (طباطبايي، 1373و1380). از ديدگاه وى جدا شدن ايرانيان از مباحث فلسفى و غلبه قشري*گرى ظاهرگراى دينى شاخص انحطاط و زوال است، اما از منظر تحليل گفتمان چنين شاخصه*اى را نمي*توان پذيرفت. بقا و تداوم يك تمدن تا زمانى كه كانون و محور آن تمدن پابرجا باشد، پذيرفته است. از اين حيث شايد بتوان مفهوم انحطاط را در تحليل گفتمانى همسان با نظريه چالش و پاسخ توين*بى در مباحث فلسفه تاريخ مشابه دانست كه معيار تداوم يك تمدن صرفا در توان مواجه و پاسخگويى آن به چالشهاى پيشاروى و به بيان ديگر توان يك تمدن در تداوم و حفظ انسجام خود در مواجه با بحرانها جستجو مي*شود (نك: ادواردز، 1375: 313-321 ). از اين حيث تا زمانى كه تمدن و فرهنگ اسلامى توانسته* است در اذهان مسلمانان واژگان نهايى بودن خود را حفظ كند، تداوم دارد. انحطاط زمانى تجلى مي*يابد كه واژگان نهايى دچار دگرگونى و تغيير گردد. از اين حيث عملا مدرنيسم غربى توانسته است در دو سده اخير واژگان نهايى مسلمانان را به چالش كشيده و آنها را مورد ترديد قرار داده يا موجب تسليم برخى از آنان در برابر غرب گردد.
                              نه غزه نه لبنان جانم فدای ایران

                              «در زندگی زخم*هايی هست که مثل خوره روح را آهسته در انزوا می*خورد و می*تراشد.»
                              صادق هدايت؛ بوف کور